Κάλυμνος: Τώρα είναι η σειρά του Δήμου – Ο ΧΑΔΑ, οι υποχρεώσεις και το μεγάλο στοίχημα της μείωσης των απορριμμάτων
ΓΡΑΦΕΙ Η ΕΙΡΗΝΗ ΧΑΛΚΙΤΗ
«Κάντε τις μελέτες και εμείς θα ψάξουμε τα χρήματα» – Το μήνυμα του Γιώργου Χατζημάρκου για τον ΧΑΔΑ και η ανάγκη να περάσει η Κάλυμνος από τα λόγια στις πράξεις
Η Κάλυμνος βρίσκεται σε μια κρίσιμη μεταβατική περίοδο στον τομέα της διαχείρισης των απορριμμάτων. Η λειτουργία του Σταθμού Μεταφόρτωσης, η μεταφορά μέρους των απορριμμάτων στην Κω και ο σχεδιασμός της οριστικής λύσης δημιουργούν ένα νέο τοπίο. Όμως η νέα εποχή δεν μπορεί να σημαίνει απλώς ότι τα σκουπίδια φεύγουν από την Κάλυμνο. Το πραγματικό στοίχημα είναι μεγαλύτερο: να μειωθεί η ποσότητα των απορριμμάτων που παράγονται, να ενισχυθούν η ανακύκλωση και η κομποστοποίηση και, παράλληλα, να ολοκληρωθούν οι ενέργειες για την αποκατάσταση του παλιού ΧΑΔΑ.
Εδώ υπάρχει ένα κρίσιμο στοιχείο: η ενδιάμεση λύση δεν είναι μόνο θέμα μεταφοράς απορριμμάτων. Περιλαμβάνει και συγκεκριμένες υποχρεώσεις που έχουν αναληφθεί από τον Δήμο στο πλαίσιο της σχετικής συμφωνίας. Άρα, το ερώτημα πλέον δεν είναι αν ο Δήμος έχει έναν γενικό ρόλο στην προσπάθεια, αλλά αν υλοποιεί στην πράξη και με την απαιτούμενη συνέπεια τις συγκεκριμένες υποχρεώσεις που του αναλογούν.
Ο ΧΑΔΑ δεν μπορεί να παραμένει η εικόνα της Καλύμνου
Η πρόσφατη παρουσία του Περιφερειάρχη Νοτίου Αιγαίου, Γιώργου Χατζημάρκου, στην Κάλυμνο έφερε ξανά στο προσκήνιο ένα ζήτημα που δεν μπορεί να παραμένει σε εκκρεμότητα: την αποκατάσταση του παλιού ΧΑΔΑ. Ο Γιώργος Χατζημάρκος, απευθυνόμενος δημόσια στη δημοτική αρχή, ζήτησε να προχωρήσει άμεσα μια καλή και ολοκληρωμένη μελέτη αποκατάστασης του ΧΑΔΑ και, όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, «κάντε τις μελέτες και εμείς θα ψάξουμε τα χρήματα».
Η Περιφέρεια δηλώνει ότι είναι διαθέσιμη να στηρίξει την προσπάθεια αναζήτησης χρηματοδότησης και να βρίσκεται δίπλα στον Δήμο, εφόσον προχωρήσουν οι απαιτούμενες μελέτες και διαδικασίες. Η αποκατάσταση, όπως την περιέγραψε ο Περιφερειάρχης, δεν αφορά απλώς την κάλυψη μιας παλιάς χωματερής. Αφορά το τοπίο, το περιβάλλον και συνολικά την εικόνα ενός τόπου που θέλει να αφήσει οριστικά πίσω του μια πρακτική δεκαετιών.
Όσο όμως ο παλιός ΧΑΔΑ εξακολουθεί να δίνει κατά διαστήματα εικόνες φωτιάς και καπνού, τόσο παραμένει ανοιχτός ένας λογαριασμός με το παρελθόν.
Η αποκατάσταση του ΧΑΔΑ, όμως, είναι μόνο η μία πλευρά της εξίσωσης. Η άλλη είναι το πώς διαχειρίζεται η Κάλυμνος τα απορρίμματά της σήμερα.
Η ενδιάμεση λύση δεν τελειώνει στον ΣΜΑ
Η Κάλυμνος έχει πλέον περάσει στην ενδιάμεση λύση της μεταφοράς συγκεκριμένων ποσοτήτων απορριμμάτων στην Κω. Πρόκειται για ένα σημαντικό βήμα, όμως δεν αποτελεί από μόνο του τη λύση του προβλήματος. Υπάρχει συμφωνημένο πλαίσιο για τη μεταφορά ποσοτήτων απορριμμάτων, με τους 6.000 τόνους να αποτελούν ένα κρίσιμο μέγεθος για την περίοδο της ενδιάμεσης διαχείρισης. Στους τρεις μήνες αιχμής μεταφέρθηκαν περίπου 1.400 τόνοι στην Κω.
Ο αριθμός αυτός αποτυπώνει τη μέχρι σήμερα εικόνα, όμως δεν σημαίνει ότι η ίδια κατάσταση θα συνεχιστεί ανεξάρτητα από τις μελλοντικές ανάγκες. Στην παρούσα φάση στην Κω οδηγείται συγκεκριμένο μέρος των απορριμμάτων της Καλύμνου, ενώ η συνολική παραγωγή απορριμμάτων του νησιού είναι μεγαλύτερη. Εδώ βρίσκεται η ουσία της ενδιάμεσης λύσης: όσο περισσότερα απορρίμματα παράγονται, τόσο μεγαλύτερη είναι η ανάγκη μεταφοράς τους και, αντίστοιχα, η οικονομική και λειτουργική πίεση.
Η μείωση των απορριμμάτων, επομένως, δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό ζήτημα. Είναι και ζήτημα κόστους και αντοχής της ίδιας της λύσης. Κάθε ποσότητα που παράγεται και στη συνέχεια ανακυκλώνεται ή κομποστοποιείται είναι μια ποσότητα που δεν χρειάζεται να μεταφερθεί. Αυτό σημαίνει ότι η ενδιάμεση λύση δεν μπορεί να κριθεί μόνο από το αν λειτουργεί ο ΣΜΑ και αν τα απορρίμματα φεύγουν για την Κω. Πρέπει να κριθεί και από το αν παράλληλα μειώνεται η ποσότητα που χρειάζεται να μεταφερθεί.
Τώρα είναι η σειρά της Δημοτικής Αρχής
Η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου και ο Φορέας Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων Νοτίου Αιγαίου (ΦοΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου) έχουν προχωρήσει στον σχεδιασμό της νέας εποχής στη διαχείριση των απορριμμάτων. Ο ίδιος ο Περιφερειάρχης υπογράμμισε ότι έχει καλυφθεί μεγάλο μέρος της προσπάθειας που αφορά τις νέες υποδομές και τον συνολικό σχεδιασμό. Η ενδιάμεση λύση, όμως, δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς τη συμμετοχή της τοπικής αυτοδιοίκησης.
Και εδώ η συζήτηση πρέπει να γίνει συγκεκριμένη, όχι γενικά για το τι θα μπορούσε να κάνει ο Δήμος, αλλά για το τι έχει συμφωνηθεί ότι πρέπει να κάνει και τι από αυτά έχει ήδη υλοποιηθεί. Έχει υλοποιηθεί το σύνολο των ενεργειών που προβλέπονται από την πλευρά του Δήμου; Έχει υπάρξει η απαιτούμενη ενημέρωση των πολιτών και των σχολείων; Έχει ενισχυθεί ουσιαστικά η κομποστοποίηση; Υπάρχει σταθερή προσπάθεια για τη μείωση της ποσότητας των απορριμμάτων;
Εφόσον οι συγκεκριμένες δράσεις αποτελούν μέρος των συμβατικών υποχρεώσεων του Δήμου στο πλαίσιο της ενδιάμεσης λύσης, δεν πρόκειται απλώς για προαιρετικές δράσεις περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης. Δεν αρκεί να λειτουργεί ο ΣΜΑ και να φορτώνονται τα απορρίμματα για να μεταφερθούν στην Κω. Χρειάζεται να λειτουργήσει και ο μηχανισμός πρόληψης και μείωσής τους. Τα διαθέσιμα εργαλεία υπάρχουν ήδη.
Οι 2.384 κομποστοποιητές είναι ένα εργαλείο – πρέπει όμως να αξιοποιηθούν
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι 2.384 κομποστοποιητές που διατέθηκαν στην Κάλυμνο μέσω πρωτοβουλίας του ΦοΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου: 730 οικιακοί μηχανικοί κομποστοποιητές και 1.654 κομποστοποιητές κήπου. Πρόκειται για ένα σημαντικό εργαλείο στη μείωση των οργανικών απορριμμάτων. Όμως ένας κομποστοποιητής από μόνος του δεν αλλάζει τίποτα. Χρειάζεται ενημέρωση, εκπαίδευση και καθοδήγηση των πολιτών για το πώς και γιατί πρέπει να χρησιμοποιείται. Εδώ βρίσκεται ένα από τα κρίσιμα σημεία της προσπάθειας: μια σημαντική παροχή του ΦοΔΣΑ πρέπει να μετατραπεί σε καθημερινή πρακτική για όσο το δυνατόν περισσότερα νοικοκυριά.
Γιατί κάθε οργανικό υλικό που κομποστοποιείται στο σπίτι είναι ένα μέρος των απορριμμάτων που δεν χρειάζεται να μεταφερθεί στην Κω. Το ίδιο ισχύει και για την ανακύκλωση. Οι υποδομές από μόνες τους δεν αρκούν. Πρέπει να είναι διαθέσιμες, να λειτουργούν και να μπορούν να χρησιμοποιηθούν σταθερά από τον πολίτη.
Τρία «σπιτάκια» ανακύκλωσης, αλλά σήμερα λειτουργεί μόνο ένα
Ανάλογη είναι η εικόνα και στο κομμάτι της ανταποδοτικής ανακύκλωσης. Στην Κάλυμνο έχουν τοποθετηθεί τρία «Σπιτάκια Ανταποδοτικής Ανακύκλωσης». Ωστόσο, σήμερα λειτουργεί μόνο το ένα από τα τρία, ενώ τα άλλα δύο δεν έχουν τεθεί μέχρι στιγμής σε λειτουργία από την εταιρεία. Και ακόμη και στο ένα που λειτουργεί υπάρχει ένα πρακτικό πρόβλημα, διότι όταν γεμίσει από πλαστικό, γυαλί και αλουμίνιο, η διαδικασία παραλαβής μπορεί να σταματήσει προσωρινά μέχρι να απομακρυνθούν τα υλικά.
Το παράδειγμα αυτό δείχνει κάτι απλό αλλά κρίσιμο: ένα σύστημα ανακύκλωσης πρέπει να λειτουργεί σταθερά και με συνέχεια. Ο πολίτης που θα ξεχωρίσει τα υλικά του πρέπει να ξέρει ότι θα βρει μια διαθέσιμη υποδομή όταν πάει να τα παραδώσει. Η ανακύκλωση δεν μπορεί να είναι περιστασιακή δράση. Πρέπει να γίνει καθημερινή συνήθεια. Και για να γίνει καθημερινή συνήθεια, χρειάζεται ενημέρωση.
Το μεγάλο κενό: η συστηματική ενημέρωση της κοινωνίας
Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο κομμάτι της συζήτησης. Δεν αρκεί να δημιουργηθούν υποδομές. Πρέπει να μάθει η κοινωνία να τις χρησιμοποιεί. Οι κομποστοποιητές, τα σημεία ανακύκλωσης και οι υπόλοιπες υποδομές έχουν αξία μόνο όταν εντάσσονται σε μια σταθερή καθημερινή πρακτική. Η ενημέρωση, επομένως, δεν μπορεί να περιορίζεται σε μία ανακοίνωση ή σε μια φωτογραφία από μια δράση. Χρειάζεται ένα σταθερό πρόγραμμα επικοινωνίας προς τους πολίτες, τα σχολεία, τις επιχειρήσεις και τις γειτονιές: πώς μειώνουμε τα απορρίμματα, τι κάνουμε με τα οργανικά, τι ανακυκλώνουμε, πώς χρησιμοποιούμε σωστά έναν κομποστοποιητή και πού παραδίδουμε τα ανακυκλώσιμα υλικά.
Αυτές είναι μερικές από τις ερωτήσεις που πρέπει να απαντώνται συνεχώς και με οργανωμένο τρόπο. Και ιδιαίτερα τα σχολεία μπορούν να αποτελέσουν σημείο εκκίνησης μιας διαφορετικής κουλτούρας. Η αλλαγή στη διαχείριση των απορριμμάτων δεν θα γίνει μόνο με μηχανήματα και φορτηγά. Θα γίνει και μέσα από τη νέα γενιά.
Δεν αρκεί να αλλάξει η χωματερή. Πρέπει να αλλάξει και η νοοτροπία μας
Η Κάλυμνος έχει μπροστά της μια μεγάλη ευκαιρία: να αφήσει πίσω της οριστικά την εικόνα του ΧΑΔΑ και να περάσει σε ένα σύγχρονο μοντέλο διαχείρισης απορριμμάτων. Για να γίνει όμως αυτό, πρέπει να λειτουργήσουν όλα τα κομμάτια της αλυσίδας: οι νέες μονάδες που σχεδιάζονται, ο ΣΜΑ, η μεταφορά στην Κω, η ανακύκλωση, η κομποστοποίηση, η ενημέρωση, η συμμετοχή των πολιτών και η αποκατάσταση του παλιού ΧΑΔΑ.
Ο Δήμος έχει μπροστά του συγκεκριμένα ζητήματα που πρέπει να προχωρήσουν: οι απαιτούμενες μελέτες για την αποκατάσταση του ΧΑΔΑ, η υλοποίηση των υποχρεώσεων που του αναλογούν στην ενδιάμεση λύση και μια πιο οργανωμένη πολιτική ενημέρωσης και κινητοποίησης της κοινωνίας για τη μείωση των απορριμμάτων.
Το ζητούμενο λοιπόν, δεν είναι απλώς να βρεθεί ένας τρόπος να φύγουν τα σκουπίδια από την Κάλυμνο. Είναι να δημιουργηθεί ένα σύστημα που θα παράγει λιγότερα σκουπίδια, θα ανακυκλώνει περισσότερα, θα αξιοποιεί τα οργανικά και θα μειώνει σταδιακά την ποσότητα που χρειάζεται να μεταφερθεί.
Η νέα εποχή της Καλύμνου στη διαχείριση των απορριμμάτων θα κριθεί τελικά όχι μόνο από το πόσους τόνους θα καταφέρουμε να μεταφέρουμε στην Κω, αλλά από το πόσους τόνους θα καταφέρουμε να μην χρειαστεί ποτέ να μεταφέρουμε.
BINTEO