Αξιότιμες/οι κυρίες και κύριοι,
Η Επιτροπή για το Οικογενειακό Δίκαιο και την Συναινετική Συνεπιμέλεια, με αίσθημα ευθύνης απέναντι στα παιδιά και την οικογένεια, θεωρεί αναγκαίο να τοποθετηθεί δημόσια για τα σοβαρά ζητήματα που έχουν ανακύψει από την εφαρμογή του ν. 4800/2021 σχετικά με τη γονική μέριμνα και το καθεστώς της λεγόμενης «συνεπιμέλειας».
Η από κοινού άσκηση της γονικής μέριμνας, όταν στηρίζεται σε πραγματική συνεργασία, αμοιβαίο σεβασμό και κοινή βούληση των γονέων, μπορεί να λειτουργήσει προς όφελος του παιδιού. Ωστόσο, η μετατροπή της σε κανονιστική αφετηρία και η πρακτική επιβολή μορφών υποχρεωτικής συνεπιμέλειας και ισόχρονης εναλλασσόμενης διαμονής, ανεξαρτήτως των πραγματικών συνθηκών κάθε οικογένειας, έχει ήδη δημιουργήσει σοβαρά κοινωνικά, δικαστικά και ψυχοκοινωνικά προβλήματα.
Κατά την πρόσφατη δημόσια συζήτηση και ημερίδα της Επιτροπής για το Οικογενειακό Δίκαιο και την Συναινετική Συνεπιμέλεια, πανεπιστημιακοί, δικαστικοί λειτουργοί, δικηγόροι και ειδικοί ψυχικής υγείας κατέθεσαν εμπειρίες και επιστημονικές διαπιστώσεις που επιβεβαιώνουν ότι η εφαρμογή του νόμου έχει οδηγήσει σε σημαντικές δυσλειτουργίες, ιδίως στις περιπτώσεις υψηλής γονεϊκής σύγκρουσης.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν τα ακόλουθα:
- Η τάση αντιμετώπισης της συνεπιμέλειας ως σχεδόν υποχρεωτικού μοντέλου, ακόμη και όταν απουσιάζουν οι βασικές προϋποθέσεις συνεργασίας, εμπιστοσύνης και επικοινωνίας μεταξύ των γονέων.
- Η πρακτική προώθηση της ισόχρονης εναλλασσόμενης διαμονής ως «κανόνα», παρά το γεγονός ότι ένα τέτοιο σχήμα δεν μπορεί να λειτουργήσει προς όφελος του παιδιού με ολέθρια αποτελέσματα στην ανάπτυξη τους.
- Η υποβάθμιση της ανάγκης εξατομικευμένης κρίσης κάθε περίπτωσης και η αποδυνάμωση της θεμελιώδους αρχής του βέλτιστου συμφέροντος του παιδιού.
- Οι σοβαρές επιπτώσεις στην ψυχική υγεία των παιδιών, όπως αυτές περιγράφονται πλέον συστηματικά από παιδοψυχιάτρους και ειδικούς ψυχικής υγείας, οι οποίοι κάνουν λόγο για οξύ και χρόνιο τραύμα, αύξηση αγχωδών και αναπτυξιακών διαταραχών και παιδιά που βιώνουν παρατεταμένη συνθήκη σύγκρουσης.
- Η υπερβολική αύξηση των δικαστικών συγκρούσεων και των εισαγγελικών παραγγελιών για ψυχιατρικές πραγματογνωμοσύνες, με αποτέλεσμα τα παιδιά να υποβάλλονται επανειλημμένα σε αξιολογήσεις και να επιβαρύνονται περαιτέρω ψυχικά.
- Τα σοβαρά πρακτικά προβλήματα που προκύπτουν στην καθημερινότητα των παιδιών, όπως ζητήματα σχολικής φοίτησης, σταθερότητας κατοικίας, οργάνωσης της ζωής τους και διατήρησης ασφαλών δεσμών.
- Η ανεπαρκής προστασία στις περιπτώσεις ενδοοικογενειακής βίας και ψυχολογικής κακοποίησης, ιδίως όταν αυτές είναι δύσκολο να αποδειχθούν στο πλαίσιο της δικαστικής διαδικασίας.
- Η απουσία εξειδικευμένων διεπιστημονικών μηχανισμών στα δικαστήρια, ώστε κάθε υπόθεση να αξιολογείται με βάση τις ιδιαίτερες ανάγκες του συγκεκριμένου παιδιού και όχι μέσα από γενικευμένα τεκμήρια.
Η Επιτροπή θεωρεί ότι ο νόμος, αντί να αποσυμφορήσει τις οικογενειακές συγκρούσεις, σε πολλές περιπτώσεις λειτούργησε ως παράγοντας όξυνσής τους. Οι ανησυχίες αυτές είχαν διατυπωθεί ήδη κατά τη δημόσια διαβούλευση του 2021 από πανεπιστημιακούς, νομικούς φορείς, γυναικείες οργανώσεις και επαγγελματίες ψυχικής υγείας, ενώ επιφυλάξεις είχαν εκφραστεί ακόμη και εντός της τότε κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας.
Σήμερα, μετά από πέντε χρόνια εφαρμογής, θεωρούμε ότι έχει καταστεί αναγκαία μια σοβαρή και θεσμική επαναξιολόγηση του πλαισίου, με αποκλειστικό γνώμονα το συμφέρον του παιδιού και όχι ιδεολογικές ή δογματικές προσεγγίσεις περί τυπικής ισότητας των γονέων.
Η Επιτροπή για το Οικογενειακό Δίκαιο και την Συναινετική Συνεπιμέλεια, ζητά:
- Την έναρξη ουσιαστικού θεσμικού διαλόγου επί ορισμένων κρίσιμων διατάξεων του ν. 4800/2021 που θα πρέπει να αναθεωρηθούν σε κατεύθυνση ενίσχυσης του παιδοκεντρικού του προσανατολισμού.
- Τη σαφή αποσύνδεση της από κοινού άσκησης γονικής μέριμνας από την υποχρεωτική ή τεκμαιρόμενη ισόχρονη εναλλασσόμενη διαμονή και την κατάργηση της δικαστικής ρύθμισης της εναλλασσόμενης κατοικίας.
- Την ενίσχυση της δικαστικής ευχέρειας ώστε κάθε απόφαση να βασίζεται αποκλειστικά στις ανάγκες του συγκεκριμένου παιδιού.
- Τη δημιουργία Οικογενειακών Δικαστηρίων και μόνιμων διεπιστημονικών δομών στα οικογενειακά δικαστήρια με συμμετοχή παιδοψυχιάτρων, παιδοψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών.
- Την πρόβλεψη ειδικών διαδικασιών ταχείας προστασίας σε περιπτώσεις ενδοοικογενειακής βίας ή σοβαρής γονεϊκής σύγκρουσης, λαμβάνοντας υπόψη την χειροτέρευση της θέση των γυναικών.
- Την ουσιαστική ακρόαση των παιδιών, ανάλογα με την ηλικία και την ωριμότητά τους, στο πλαίσιο ασφαλών και επιστημονικά τεκμηριωμένων διαδικασιών.
Με βάση τα παραπάνω, αιτούμαστε τη διοργάνωση θεσμικής συνάντησης με το κόμμα σας και τους αρμόδιους τομεάρχες, προκειμένου να σας παρουσιάσουμε αναλυτικά τα προβλήματα που έχουν ανακύψει από την εφαρμογή του ισχύοντος πλαισίου, καθώς και συγκεκριμένες προτάσεις νομοθετικών και θεσμικών παρεμβάσεων.
Πιστεύουμε ότι το οικογενειακό δίκαιο δεν μπορεί να διαμορφώνεται χωρίς συνεχή αξιολόγηση των πραγματικών κοινωνικών συνεπειών του και χωρίς την ενεργή συμμετοχή των επιστημονικών και κοινωνικών φορέων που έρχονται καθημερινά σε επαφή με τα παιδιά και τις οικογένειες.
Το συμφέρον του παιδιού οφείλει να αποτελεί όχι απλώς διακηρυκτική αρχή, αλλά τον ουσιαστικό πυρήνα κάθε νομοθετικής επιλογής.
Με εκτίμηση,
Η Επιτροπή για το Οικογενειακό Δίκαιο
Και την Συναινετική Συνεπιμέλεια
Η ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟ
Προς
Κύριο Κυριάκο Μητσοτάκη
Πρωθυπουργό της Ελλάδας
Αθήνα, 10 Μαΐου 2026
Αξιότιμε Κύριε Πρωθυπουργέ,
Θέμα: Αίτημα συνάντησης αντιπροσωπείας της Επιτροπής για το Οικογενειακό Δίκαιο και την Συναινετική Συνεπιμέλεια, με θέμα την αναθεώρηση κρίσιμων διατάξεων του ν. 4800/2021, πέντε χρόνια μετά την εφαρμογή του νόμου.
Από μέρους της Επιτροπής για το Οικογενειακό Δίκαιο και την Συναινετική Συνεπιμέλεια, στην οποία συμμετέχουν είκοσι (20) γυναικείες οργανώσεις/συλλογικότητες, υποβάλουμε αίτημα για συνάντηση μαζί σας και με τους καθ’ ύλην αρμόδιους υπουργούς ώστε να σας παρουσιάσουμε υπόμνημα συμπερασμάτων από την εφαρμογή του νόμου 4800/21 και αίτημα για την τροποποίηση και συμπλήρωση κρίσιμων διατάξεων του Οικογενειακού Δικαίου.
Σας ευχαριστούμε για την θετική σας ανταπόκριση.
Με εκτίμηση,
Για την Επιτροπή
Φωτεινή Σιάνου
Συντονίστρια
Κοινοποίηση:
1) Υπουργός Δικαιοσύνης Κύριος Γεώργιος Φλωρίδης
2) Υπουργός Κοινωνικής Συνοχής Και Οικογένειας
Κυρία Δόμνα Μιχαηλίδου