Χωρίς αποκατάσταση του ΧΑΔΑ και με εκκρεμότητες στην ανακύκλωση, παραμένουν ανοιχτά κρίσιμα ζητήματα, ενώ δεν διαφαίνεται ολοκληρωμένος σχεδιασμός για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων του Δήμου.
ΓΡΑΦΕΙ Η ΕΙΡΗΝΗ ΧΑΛΚΙΤΗ
Η μετάβαση στην κυκλική οικονομία παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα ζητούμενα για την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Η Ελληνική Εταιρεία Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΕΕΔΣΑ), μέσα από τα συμπεράσματα του 9ου συνεδρίου της, καταθέτει 35 προτάσεις για την ανακύκλωση, τη χρηματοδότηση, τις υποδομές και τη λειτουργία των δημοτικών υπηρεσιών, αναδεικνύοντας ένα βασικό πρόβλημα: οι υποχρεώσεις αυξάνονται, αλλά οι δυνατότητες εφαρμογής δεν ακολουθούν πάντα τον ίδιο ρυθμό.
Σύμφωνα με την ΕΕΔΣΑ, περισσότερα από 300 εκατ. ευρώ από το τέλος ταφής έχουν συγκεντρωθεί μέσα σε τρία χρόνια, χωρίς να έχει εκδοθεί η προβλεπόμενη χρηματοδοτική πρόσκληση για την αξιοποίησή τους. Με βάση την προβλεπόμενη κατανομή, το 85% των πόρων προορίζεται για δράσεις ανακύκλωσης των Δήμων και το 15% για δράσεις αποκατάστασης. Η επιστροφή αυτών των χρημάτων θεωρείται κρίσιμη για τη δημιουργία υποδομών και την ενίσχυση των δημοτικών συστημάτων.
Παράλληλα, καταγράφονται σημαντικές ελλείψεις σε εξειδικευμένο προσωπικό, καθυστερήσεις στη χρηματοδότηση έργων που έχουν ήδη δημοπρατηθεί ή συμβασιοποιηθεί, αλλά και χαμηλές επιδόσεις στη χωριστή συλλογή βιοαποβλήτων. Η ΕΕΔΣΑ ζητά προσλήψεις, απλούστευση διαδικασιών, ενίσχυση των χρηματοδοτήσεων και ουσιαστικά οικονομικά κίνητρα για όσους Δήμους ανακυκλώνουν περισσότερο.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η πρόταση για εφαρμογή του συστήματος «Πληρώνω όσο Πετάω», με υψηλότερες χρεώσεις για τα σύμμεικτα απορρίμματα και χαμηλότερες για τα χωριστά συλλεγόμενα ανακυκλώσιμα. Στόχος είναι να επιβραβεύονται οι καλύτερες επιδόσεις και να περιορίζεται η ποσότητα των αποβλήτων που οδηγείται σε ταφή.
Η περίπτωση της Καλύμνου
Για την Κάλυμνο, το ζήτημα είναι ιδιαίτερα κρίσιμο, καθώς η διαχείριση των απορριμμάτων εξακολουθεί να εξαρτάται από μεταβατικές λύσεις, ενώ οι αναγκαίες υποδομές δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί.
Η μεταφορά απορριμμάτων από την Κάλυμνο στην Κω ξεκίνησε τον Ιούνιο του 2026, προσφέροντας μια προσωρινή διέξοδο στο πρόβλημα της διάθεσης. Παράλληλα, προωθείται το έργο ΣΔΙΤ Κω–Καλύμνου, προϋπολογισμού περίπου 110 εκατ. ευρώ, το οποίο προβλέπει σύγχρονες εγκαταστάσεις επεξεργασίας και ανάκτησης αποβλήτων. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα επίσημα στοιχεία, ο διαγωνισμός βρίσκεται στη διαδικασία του ανταγωνιστικού διαλόγου.
Ωστόσο, η κατασκευή των μονάδων δεν αρκεί από μόνη της για να εξασφαλίσει την επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων. Απαιτούνται οργανωμένη ανακύκλωση, διαλογή στην πηγή, αποτελεσματική συλλογή βιοαποβλήτων, κομποστοποίηση και σταθερή συμμετοχή των πολιτών.
Εδώ βρίσκεται και η ουσία για την Κάλυμνο: η προσωρινή διαχείριση των απορριμμάτων δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου συστήματος ανακύκλωσης. Όσο μεγαλύτερες ποσότητες σύμμεικτων αποβλήτων οδηγούνται στην Κω, τόσο σημαντικότερη γίνεται η ανάγκη περιορισμού τους, καθώς το κόστος μεταφοράς και διαχείρισης επιβαρύνει και τον Δήμο και, τελικά, τους δημότες.
Αναλυτικότερα, στην Κάλυμνο, οι εκκρεμότητες στη διαχείριση των απορριμμάτων παραμένουν, καθώς δεν έχει προχωρήσει η αποκατάσταση του ΧΑΔΑ, ενώ έχει διακοπεί και η λειτουργία του ενός από τα τρία σπιτάκια ανακύκλωσης που είχαν παραχωρηθεί στον Δήμο μέσω δωρεάς. Παράλληλα, δεν διαφαίνεται να έχει υπάρξει οργανωμένος σχεδιασμός για την περαιτέρω ανάπτυξη της ανακύκλωσης και την εκπλήρωση των σχετικών συμβατικών υποχρεώσεων που έχει αναλάβει ο Δήμος. Παρά τις επανειλημμένες παρεμβάσεις και τα δημοσιεύματα για την ανάγκη συγκεκριμένων ενεργειών, τα ζητήματα εξακολουθούν να παραμένουν ανοιχτά, αναδεικνύοντας το χάσμα ανάμεσα στις υποχρεώσεις που έχουν τεθεί και στις ενέργειες που απαιτούνται για την υλοποίησή τους.
Υποχρεώσεις χωρίς επαρκή μέσα;
Τα συμπεράσματα της ΕΕΔΣΑ αναδεικνύουν μια αντίφαση που αφορά συνολικά τους Δήμους της χώρας. Καλούνται να εφαρμόσουν νέες περιβαλλοντικές υποχρεώσεις, να ενισχύσουν την ανακύκλωση και να μειώσουν την ταφή, την ίδια στιγμή που αντιμετωπίζουν ελλείψεις προσωπικού, καθυστερήσεις έργων και προβλήματα χρηματοδότησης.
Για τα νησιά, οι δυσκολίες είναι ακόμη μεγαλύτερες λόγω της γεωγραφικής απομόνωσης, των περιορισμένων διαθέσιμων χώρων, της εποχικής αύξησης των απορριμμάτων και του κόστους μεταφοράς.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι οι υποχρεώσεις μπορούν να παραμερίζονται. Σημαίνει ότι χρειάζεται να εξασφαλιστούν οι αναγκαίες προϋποθέσεις για την εκπλήρωσή τους, με συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα, επαρκή χρηματοδότηση, προσωπικό και μετρήσιμα αποτελέσματα.
Για την Κάλυμνο, το επόμενο διάστημα θα είναι καθοριστικό. Η προώθηση του έργου Κω – Καλύμνου δημιουργεί προοπτική για μια πιο ολοκληρωμένη λύση, αλλά μέχρι να λειτουργήσουν οι νέες εγκαταστάσεις, η ανακύκλωση και η μείωση των απορριμμάτων πρέπει να αποτελέσουν άμεση προτεραιότητα.
Το ζητούμενο δεν είναι μόνο πού θα μεταφερθούν τα σκουπίδια, αλλά πόσα από αυτά μπορούν να πάψουν να θεωρούνται σκουπίδια. Η επιτυχία θα κριθεί από το αν οι σχεδιασμοί μετατραπούν σε πραγματικές υποδομές, αν οι Δήμοι αποκτήσουν τα μέσα που χρειάζονται και αν η ανακύκλωση περάσει από τις διακηρύξεις στην καθημερινή πράξη.
Γενικές πληροφορίες από το «Ειδικό Τεύχος Συμπερασμάτων 9ου Συνεδρίου ΕΕΔΣΑ», 24 Οκτωβρίου 2026.