Οι θεσμοί δεν προστατεύονται μόνο από τον νόμο
ΓΡΑΦΕΙ Η ΕΙΡΗΝΗ ΧΑΛΚΙΤΗ
Η υπογραφή μπήκε. Η απόφαση ελήφθη. Η συναυλία στο Νικηφόρειο, σύμφωνα με την επίσημη απόφαση παραχώρησης, θα πραγματοποιηθεί. Κάποιοι θα θεωρήσουν ότι, από τη στιγμή που η διαδικασία ακολουθήθηκε και η απόφαση υπεγράφη, η συζήτηση τελείωσε. Κατά τη γνώμη μου, τώρα αρχίζει.
Γιατί από τη στιγμή που μια επιλογή μετατρέπεται σε επίσημη διοικητική πράξη, παύει να κρίνεται μόνο ως νόμιμη ή μη νόμιμη. Κρίνεται ως πολιτική επιλογή. Και οι πολιτικές επιλογές αξιολογούνται όχι μόνο από το γράμμα του νόμου, αλλά και από τις αξίες που υπηρετούν, από τα μηνύματα που εκπέμπουν και από το αποτύπωμα που αφήνουν στην κοινωνία.
Ας ξεκαθαρίσουμε, λοιπόν, κάτι από την αρχή. Η συζήτηση που άνοιξε στην Κάλυμνο δεν αφορά τη μουσική. Δεν αφορά έναν καλλιτέχνη. Δεν αφορά το δικαίωμα ενός ιδιώτη να διοργανώσει μια εκδήλωση. Δεν αφορά καν την ανάγκη του νησιού να φιλοξενεί πολιτιστικές δράσεις και να ενισχύει την τοπική οικονομία. Αν περιορίσουμε εκεί τη συζήτηση, τότε απαντάμε σε ένα ερώτημα που κανείς δεν έθεσε.
Το πραγματικό ερώτημα είναι άλλο: μπορεί ένας ιστορικός σχολικός χώρος να μετατρέπεται σε χώρο εμπορικής νυχτερινής διασκέδασης, με τραπέζια, κατανάλωση αλκοόλ και όρους VIP φιλοξενίας, μόνο και μόνο επειδή αυτό επιτρέπεται από τον νόμο; Κατά τη γνώμη μου, όχι. Και η απάντηση αυτή δεν έχει καμία σχέση με συντηρητισμό, με ηθικολογία ή με εχθρότητα απέναντι στον πολιτισμό. Έχει σχέση με το μέτρο. Γιατί οι κοινωνίες δεν χαρακτηρίζονται μόνο από όσα επιτρέπουν. Χαρακτηρίζονται κυρίως από όσα επιλέγουν να μην κάνουν, ακόμη κι όταν μπορούν.
Ένα σχολείο δεν είναι ένας οποιοσδήποτε δημόσιος χώρος. Δεν είναι μια πλατεία. Δεν είναι ένα γήπεδο. Δεν είναι ένας ελεύθερος χώρος που αλλάζει χαρακτήρα ανάλογα με την εκάστοτε ανάγκη. Είναι ένας τόπος γνώσης. Ένας τόπος διαπαιδαγώγησης. Ένας χώρος που κουβαλά ιστορία, μνήμη και συμβολισμούς, οι οποίοι δεν αναστέλλονται επειδή έκλεισαν τα σχολεία για το καλοκαίρι. Το Νικηφόρειο δεν είναι απλώς ένα σχολικό συγκρότημα. Είναι ένα ιστορικό σχολείο, άρρηκτα συνδεδεμένο με την εκπαιδευτική πορεία της Καλύμνου. Οι αίθουσες και η αυλή του διαμόρφωσαν γενιές ανθρώπων. Η ταυτότητά του δεν παραχωρείται μαζί με τη χρήση του χώρου.
Η έντονη αντίδραση που εκδηλώθηκε στην τοπική κοινωνία δεν γεννήθηκε επειδή κάποιοι αντιπαθούν τη μουσική. Ούτε επειδή είναι αντίθετοι στις συναυλίες. Γεννήθηκε γιατί πολλοί ένιωσαν ότι ξεπεράστηκε ένα όριο. Άλλο μια πολιτιστική εκδήλωση σε δημόσιο χώρο. Άλλο μια σχολική γιορτή. Άλλο μια συναυλία σε χώρο που έχει σχεδιαστεί γι’ αυτόν τον σκοπό. Και άλλο η μετατροπή ενός σχολείου σε χώρο μιας ιδιωτικής εμπορικής διοργάνωσης, όπου η κατανάλωση αλκοόλ αποτελεί μέρος του επιχειρηματικού μοντέλου.
Δεν είναι το αλκοόλ το ζήτημα από μόνο του. Είναι ο συμβολισμός. Είναι το μήνυμα που εκπέμπεται όταν ένας χώρος εκπαίδευσης φιλοξενεί μια δραστηριότητα που συνδέεται με μια διαφορετική κουλτούρα χρήσης του δημόσιου χώρου. Οι θεσμοί εκπαιδεύουν όχι μόνο με τη λειτουργία τους. Εκπαιδεύουν και με τις εικόνες που παράγουν.
Υπάρχει όμως και μια ακόμη διάσταση που δεν μπορεί να αγνοηθεί. Σε μικρή απόσταση βρίσκονται το Νοσοκομείο και το Γηροκομείο της Καλύμνου. Χώροι όπου άνθρωποι νοσηλεύονται, αγωνιούν και αναζητούν ηρεμία. Μπορεί όλα αυτά να καλύπτονται από άδειες, τεχνικές προδιαγραφές και διοικητικές εγκρίσεις. Δεν καλύπτονται όμως από την κοινωνική ευαισθησία. Γιατί η διοίκηση ενός τόπου δεν εξαντλείται στην εφαρμογή του νόμου. Οφείλει να διαθέτει και την κρίση να διακρίνει πότε μια επιλογή, ακόμη κι αν είναι απολύτως νόμιμη, δεν είναι η πλέον ενδεδειγμένη.
Ακούστηκε ότι και στο παρελθόν πραγματοποιήθηκαν αντίστοιχες εκδηλώσεις. Από πότε όμως η επανάληψη μιας πρακτικής αποτελεί απόδειξη της ορθότητάς της; Οι κοινωνίες εξελίσσονται όταν έχουν το θάρρος να επανεξετάζουν τις επιλογές τους. Όχι όταν τις επαναλαμβάνουν επειδή «έτσι γινόταν». Η συγκεκριμένη παραχώρηση έγινε με τη διαδικασία που προβλέπει ο νόμος. Αυτό όμως δεν απαλλάσσει κανέναν από τη δημόσια κριτική. Η νομιμότητα δεν εξαντλεί την πολιτική ευθύνη.
Η ανάπτυξη ενός τόπου δεν μετριέται μόνο από τις εκδηλώσεις που φιλοξενεί, ούτε από τον αριθμό των επισκεπτών, ούτε από τον οικονομικό τζίρο μιας βραδιάς. Μετριέται και από την ποιότητα των αποφάσεων που λαμβάνει. Από την ικανότητά του να αναγνωρίζει ότι δεν είναι όλοι οι δημόσιοι χώροι ίδιοι. Ότι δεν υπηρετούν όλοι τον ίδιο σκοπό. Ότι κάποιοι απαιτούν μεγαλύτερο σεβασμό και αυτό όχι επειδή το επιβάλλει ο νόμος, αλλά επειδή το επιβάλλει η ιστορία τους, η παιδεία, η συλλογική μνήμη και τελικά ο ίδιος ο πολιτισμός ενός τόπου.
Οι θεσμοί δεν προστατεύονται μόνο από τον νόμο. Προστατεύονται από το μέτρο. Και το μέτρο ήταν πάντοτε το πιο ασφαλές θεμέλιο μιας ώριμης κοινωνίας.