Πριν από λίγες ημέρες ο δήμαρχος Καλυμνίων Γιάννης Μαστροκούκος δήλωνε ότι ο ΧΑΔΑ έχει κλείσει και ότι πλέον δεν θα καίει. Δύο ημέρες αργότερα, η νέα φωτιά στον ίδιο χώρο ήρθε να υπενθυμίσει ότι το πρόβλημα κάθε άλλο παρά έχει τελειώσει.
ΓΡΑΦΕΙ Η ΕΙΡΗΝΗ ΧΑΛΚΙΤΗ
Το ζήτημα, όμως, δεν είναι μόνο ποιος ή τι προκαλεί τις πυρκαγιές. Είναι κυρίως τι σημαίνει στην πράξη «κλείσιμο» και τι σημαίνει πραγματική αποκατάσταση ενός ΧΑΔΑ.
Ο κ. Σακελλάριος Γ. Τσικούρης, πρόεδρος της ΜΕ ΤΕΕ Καλύμνου και μέλος της ΔΕ ΤΕΕ Δωδεκανήσου, με την τεχνική του παρέμβαση βάζει τα πράγματα στη θέση τους και εξηγεί με σαφήνεια τι ισχύει επιστημονικά και τεχνικά.
Ακολουθεί το πλήρες κείμενό του:
ΧΑΔΑ Καλύμνου – Η τεχνική αλήθεια απέναντι στους επικοινωνιακούς «καπνούς»
Η διαχείριση των απορριμμάτων και η ουσιαστική εξάλειψη των Χώρων Ανεξέλεγκτης Διάθεσης Αποβλήτων (ΧΑΔΑ) δεν είναι πεδίο για επικοινωνιακές ασκήσεις λαϊκής κατανάλωσης και εντυπωσιασμού. Πρόκειται για ένα αυστηρά τεχνικό, εξειδικευμένο και περιβαλλοντικό ζήτημα, με άμεσο αντίκτυπο στη δημόσια υγεία και την ασφάλεια του νησιού.
Η νέα πυρκαγιά στον ΧΑΔΑ Καλύμνου είναι εδώ για να μας υπενθυμίσει τη σκληρή πραγματικότητα. Ατελείωτοι τόνοι συσσωρευμένων οργανικών και πλαστικών αποβλήτων, συνεχής παραγωγή εύφλεκτου βιοαερίου (μεθανίου) και υψηλές θερμοκρασίες. Αυτός ο συνδυασμός καθιστά την πιθανότητα αυτοανάφλεξης μαθηματική βεβαιότητα.
Πρόκειται για μια ενεργή περιβαλλοντική «πυριτιδαποθήκη», στην οποία δεν έχει δοθεί ακόμη η πρέπουσα τεχνική και θεσμική σημασία. Και όσο καθυστερούμε, το τίμημα θα συνεχίζει να το πληρώνει η τοπική κοινωνία.
Τι σημαίνει πραγματικά «Αποκατάσταση και Εξυγίανση ΧΑΔΑ»
Στον δημόσιο διάλογο συχνά συγχέεται η παύση εναπόθεσης (το λεγόμενο «κλείσιμο») με την αποκατάσταση. Το να σταματήσουν τα απορριμματοφόρα να ξεφορτώνουν σε μια πλαγιά δεν σημαίνει ότι ο ΧΑΔΑ εξαφανίστηκε. Ο όγκος των σκουπιδιών παραμένει εκεί, συνεχίζει να αποσυντίθεται, να παράγει τοξικά στραγγίσματα που μολύνουν τον υδροφόρο ορίζοντα και εύφλεκτο βιοαέριο που τροφοδοτεί συνεχείς εστίες φωτιάς.
Η επιστημονική και νομοθετικά καθορισμένη διαδικασία αποκατάστασης ενός ΧΑΔΑ περιλαμβάνει συγκεκριμένα, εξαιρετικά κοστολογημένα και απαιτητικά στάδια, στα οποία ενδεικτικά αναφέρονται τα εξής:
- Εκπόνηση Τεχνικών Μελετών και Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, καθώς είναι αναγκαία η πλήρης τοπογραφική, γεωτεχνική και περιβαλλοντική μελέτη για την αποτύπωση του όγκου και της σύστασης των αποβλήτων.
- Χωματουργικές Εργασίες για τη συγκέντρωση των διεσπαρμένων απορριμμάτων, τη συμπίεση και τη διαμόρφωση σταθερών κλίσεων στα πρανή, ώστε να αποφευχθούν κατολισθήσεις.
- Έργα Στεγανοποίησης με την τοποθέτηση ειδικών γεωσύνθετων υλικών και στεγανοποιητικών μεμβρανών που σφραγίζουν ερμητικά τον όγκο των αποβλήτων, εμποδίζοντας το νερό της βροχής να εισχωρήσει και να δημιουργήσει επιπλέον στραγγίσματα.
- Διαχείριση του Βιοαερίου με την κατασκευή κατακόρυφων φρεατίων απαγωγής βιοαερίου (για ελεγχόμενη καύση) και στεγανών δεξαμενών συλλογής των υγρών στραγγισμάτων.
- Δημιουργία Αντιπλημμυρικών Έργων με την κατασκευή τάφρων περιμετρικά, για την εκτροπή των όμβριων υδάτων μακριά από τον αποκατεστημένο όγκο.
Το πυροτέχνημα της «άμεσης δενδροφύτευσης»
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται σε επιπόλαιες ή πρόχειρες εξαγγελίες περί «άμεσης δενδροφύτευσης». Στη μηχανική περιβάλλοντος, η φυτοτεχνική διαμόρφωση είναι το τελευταίο στάδιο μιας ολοκληρωμένης αποκατάστασης.
Δεν είναι δυνατόν να φυτευτούν δέντρα πάνω σε ανεξέλεγκτους τόνους σκουπιδιών που φλέγονται ή παράγουν τοξικά αέρια. Για να γίνει φύτευση, πρέπει πρώτα να έχει κατασκευαστεί η στεγανοποιητική στρώση, να έχει τοποθετηθεί ειδικό επιφανειακό στρώμα φυτικής γης, και να επιλεγούν συγκεκριμένα αυτόχθονα φυτά με επιφανειακό ριζικό σύστημα, ώστε οι ρίζες τους να μην τρυπήσουν τη στεγανωτική μεμβράνη. Κάθε άλλη αναφορά σε «άμεσες φυτεύσεις» χωρίς να έχουν προηγηθεί τα παραπάνω σύνθετα τεχνικά έργα συνιστά επικίνδυνη προχειρότητα και επικοινωνιακό πυροτέχνημα.
Αυτόνομη υλοποίηση χωρίς τεχνογνωσία και πόρους
Πέρα από τις διακηρύξεις, υπάρχει μια αμείλικτη πραγματικότητα που πρέπει να ειπωθεί καθαρά. Ο Δήμος Καλύμνου δεν διαθέτει ούτε την εξειδικευμένη τεχνογνωσία ούτε τους οικονομικούς πόρους για να φέρει σε πέρας αυτόνομα ένα τόσο σύνθετο έργο.
Η αποκατάσταση ενός ΧΑΔΑ τέτοιας κλίμακας απαιτεί εκατομμύρια ευρώ, εξειδικευμένους μηχανικούς περιβάλλοντος, γεωτεχνικούς και βαριά εργολαβική υποδομή. Η προσποίηση ότι ο Δήμος μπορεί να «καθαρίσει» ή να «αποκαταστήσει» τον χώρο με ίδιες δυνάμεις ή με αποσπασματικές παρεμβάσεις της Τεχνικής Υπηρεσίας, συνιστά αυταπάτη.
Η μόνη ρεαλιστική οδός είναι η πλήρης ωρίμανση μελετών, η διεκδίκηση χρηματοδότησης από τομεακά προγράμματα (ΕΣΠΑ/Υπουργείο μέσω ΠΔΕ) και η στενή συνεργασία με τους αρμόδιους φορείς (Περιφέρεια, ΦΟΔΣΑ). Παράλληλα, πρέπει να γίνουν όλες οι απαραίτητες ενέργειες ώστε στη διαχείριση των βιοαποβλήτων να βρεθεί μόνιμη και διαρκής λύση που δεν θα αφαιμάξει οικονομικά τον Δήμο.
Η ώρα της σοβαρότητας
Η οριστική λύση στο πρόβλημα του ΧΑΔΑ δεν επιτυγχάνεται με δηλώσεις, μετάθεση ευθυνών ή εφησυχασμούς. Απαιτεί:
- Παραδοχή της πραγματικότητας και διακοπή της παραπληροφόρησης και των αυθαίρετων ισχυρισμών.
- Δημοπράτηση και εκτέλεση εγκεκριμένης Τεχνικής Μελέτης Αποκατάστασης από εξειδικευμένους φορείς.
- Εξασφαλισμένη χρηματοδότηση από εθνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους.
- Παράλληλη λειτουργία νόμιμων υποδομών (Μονάδα Κομποστοποίησης, Σταθμός Μεταφόρτωσης, ανακύκλωση και επεξεργασία), ώστε να διασφαλίζεται ότι κανένα νέο απόβλητο δεν θα αποτίθεται στον χώρο.
- Μακροχρόνιο έλεγχο για τουλάχιστον μία δεκαετία μετά την ολοκλήρωση των έργων.
Όσο οι εμπλεκόμενοι αναζητούν άλλοθι σε «σενάρια εμπρησμού» και τάζουν ανέφικτες λύσεις, το πρόβλημα θα παραμένει εκεί. Και μαζί με αυτό, θα παραμένουν οι κίνδυνοι για τη δημόσια υγεία, η περιβαλλοντική υποβάθμιση του νησιού και η απειλή νέων ευρωπαϊκών προστίμων.
Η αποκατάσταση ενός ΧΑΔΑ είναι έργο υποδομής με αμιγή επιστημονικά χαρακτηριστικά, το οποίο πρέπει να αντιμετωπιστεί με σοβαρότητα, επιστημονική γνώση και ευθύνη και όχι ως πεδίο μικροπολιτικής αντιπαράθεσης.
Σακελλάριος Γ. Τσικούρης
Διπλ. Ηλεκτρολόγος Μηχανικός
Πρόεδρος ΜΕ ΤΕΕ Καλύμνου
Μέλος ΔΕ ΤΕΕ Δωδεκανήσου