Ως μία αναμφίβολα αναβαθμισμένη κίνηση στην προσπάθεια επιβολής της τουρκικής αναθεωρητικής ατζέντας στο Αιγαίο και ολοκλήρωση της στροφής μακριά από τα «ήρεμα νερά» προσεγγίζει η Αθήνα τη δημοσίευση στην τουρκική Εφημερίδα της Κυβερνήσεως των προεδρικών διαταγμάτων με τα οποία η Αγκυρα προχώρησε στην ανακήρυξη θαλάσσιων πάρκων σε δύο περιοχές: ένα στο Βόρειο Αιγαίο, στη θαλάσσια περιοχή μεταξύ Λήμνου και Σαμοθράκης, και το δεύτερο στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου περικλείεται το Καστελλόριζο και αποκόπτεται πλήρως από τη Ρόδο.
Η κυβέρνηση και το υπουργείο Εξωτερικών δρομολογούν ήδη κινήσεις αντίδρασης, με την προτεραιότητα να δίνεται στην ενημέρωση της Ε.Ε. και διεθνών οργανισμών για το παράνομο των τουρκικών ενεργειών με βάση το διεθνές δίκαιο και την προσπάθεια δημιουργίας τετελεσμένων και προώθησης αβάσιμων αξιώσεων και διεκδικήσεων με «όχημα» την προστασία του περιβάλλοντος, ενώ προεξοφλείται αυστηρό διάβημα προς την Αγκυρα.
Την ίδια στιγμή, η Αθήνα αξιολογεί τα δεδομένα και παρακολουθεί στενά τις ενέργειες της τουρκικής ηγεσίας, προκειμένου να διαπιστώσει εάν η ανακήρυξη των θαλάσσιων πάρκων αποτελεί αποσπασματική κίνηση, η οποία μπορεί –κατά μία ανάγνωση– να στοχεύει στην ικανοποίηση του εσωτερικού ακροατηρίου ως απάντηση στις κινήσεις που έχει κάνει η Ελλάδα με την ανακήρυξη θαλάσσιων πάρκων, με τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό, με την πρόσφατη συμφωνία με τον όμιλο Meridiam για το καλώδιο ηλεκτρικής σύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, με τις κινήσεις προσέγγισης με τη Λιβύη.
Δεν διαλανθάνει την προσοχή, ωστόσο, και επισημαίνεται από διπλωματικές πηγές ότι η νέα κίνηση της τουρκικής πλευράς έρχεται ως προσεκτικά μελετημένο βήμα μιας ακολουθίας κινήσεων, με τις οποίες σταθερά και για δεκαετίες οικοδομείται το αφήγημα των αμφισβητήσεων και διεκδικήσεων σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο.
Ετσι, με το θαλάσσιο πάρκο στο Βόρειο Αιγαίο, η Τουρκία επί της ουσίας επαναλαμβάνει τη θέση της για προσδιορισμό της μέσης γραμμής με βάση τις ηπειρωτικές ακτές και πλήρη αγνόηση των ελληνικών νησιών: το θαλάσσιο πάρκο εκτείνεται στην περιοχή ανάμεσα σε Σαμοθράκη και Λήμνο, σε περιοχή διεθνών υδάτων και εντός της ελληνικής δυνητικής υφαλοκρηπίδας, για την οποία η Αγκυρα έχει εγείρει διεκδικήσεις ήδη από το 1973 με χορήγηση αδειών έρευνας στην τουρκική εταιρεία πετρελαίου (ΤΡΑΟ), με αφορμή τον εντοπισμό κοιτασμάτων στα ανοιχτά της Θάσου.
Οι περιορισμοί σε αλιεία και ναυσιπλοΐα στις επίμαχες περιοχές και η ακραία εκδοχή του νομοσχεδίου της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Αντιστοίχως, το θαλάσσιο πάρκο στην Ανατολική Μεσόγειο απομονώνει τελείως το Καστελλόριζο από τον υπόλοιπο νησιωτικό χώρο της Ελλάδας και περιορίζει την επήρεια του νησιού στον καθορισμό θαλασσίων ζωνών.
Το μεγάλο ερώτημα είναι οι πιθανές κινήσεις που θα μπορούσαν να ακολουθήσουν. Ενα σαφώς δυσμενές και εξαιρετικά ανησυχητικό σενάριο, που θα αποτελέσει μεγάλη κλιμάκωση, είναι το ενδεχόμενο η Αγκυρα να προχωρήσει σε ένα επόμενο στάδιο σε απαγορεύσεις στο πεδίο. Δηλαδή, να αρχίσει να ορίζει περιορισμούς δραστηριοτήτων, όπως για παράδειγμα στην αλιεία, στις έρευνες ή στη ναυσιπλοΐα, στις περιοχές που ανακήρυξε θαλάσσια πάρκα.
Το δεύτερο, ακόμη πιο δυσμενές, σενάριο είναι να ακολουθήσει το προσεχές διάστημα η νομοθέτηση της «Γαλάζιας Πατρίδας». Το τελευταίο διήμερο, με αφορμή την ανακήρυξη των δύο θαλάσσιων πάρκων, επανήλθαν στα τουρκικά μέσα ενημέρωσης οι πληροφορίες ότι τον Οκτώβριο επίκειται η συζήτηση του νομοσχεδίου για τη «Γαλάζια Πατρίδα» στο τουρκικό κοινοβούλιο. Οι δημοσιογραφικές πληροφορίες έχουν περιγράψει ένα νομοθέτημα που θα προσδιορίζει με χάρτες τα όρια της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και της υφαλοκρηπίδας που αποτελούν τα θαλάσσια σύνορα της Τουρκίας –σύμφωνα με τη θεώρηση της Αγκυρας– αλλά και τα νομικά πρότυπα που θα εφαρμόζει η τουρκική πλευρά εντός των περιοχών δικαιοδοσίας της και των θαλασσίων ζωνών.
Η Αθήνα αντέδρασε άμεσα στη νέα τουρκική πρόκληση τονίζοντας σε ανακοίνωση του υπουργείου Εξωτερικών ότι τα δύο θαλάσσια πάρκα που ανακήρυξε η Αγκυρα εκτείνονται πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων και η εγκαθίδρυσή τους είναι παράνομη στον βαθμό που καταλαμβάνουν διεθνή ύδατα, καθώς και στον βαθμό που εκτείνονται εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας. Επίσης, ότι η μονομερής θέσπιση από την Τουρκία των θαλάσσιων πάρκων και σε περιοχές εκτός δικαιοδοσίας της δεν μπορεί να δημιουργήσει τετελεσμένα, ούτε να επηρεάσει καθ’ οιονδήποτε τρόπο δικαιώματα που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο.
Στον βαθμό που η τουρκική κίνηση μπορεί να αναγνωστεί ως απάντηση στην ανακήρυξη δύο θαλάσσιων πάρκων από την Ελλάδα το καλοκαίρι του 2025, οι διαφορές είναι απόλυτες και σαφείς. Τα θαλάσσια πάρκα στις νότιες Κυκλάδες και στο Ιόνιο εκτείνονται αποκλειστικά εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων.
Επόμενο βήμα της Τουρκίας η «Γαλάζια Πατρίδα»
Κωνσταντινούπολη – Ανταπόκριση. Η Αγκυρα υποστηρίζει πως έχει δικαίωμα να κηρύξει θαλάσσια πάρκα γύρω από το Καστελλόριζο και στο βόρειο Αιγαίο, με τους αξιωματούχους του υπουργείου Εξωτερικών να αναφέρουν πως με το πρόσφατο προεδρικό διάταγμα του Ερντογάν «επισημοποιήθηκαν οι θέσεις της Τουρκίας με τα δύο θαλάσσια εθνικά πάρκα, τα οποία είχαν καταχωρισθεί στις 2 Αυγούστου 2025 ως “Θαλάσσιες Προστατευόμενες Περιοχές” στον χάρτη θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού της Τουρκίας, ο οποίος είχε ανακοινωθεί στις 16 Απριλίου 2025 και καταχωρισθεί στις 12 Ιουνίου 2025 στην UNESCO και στη Διακυβερνητική Ωκεανογραφική Επιτροπή (IOC)».
Αξιωματούχοι του υπουργείου Εξωτερικών της Τουρκίας ανέφεραν στην «Κ» ότι «τα Θαλάσσια Εθνικά Πάρκα Βορείου Αιγαίου και Φετιγιέ-Κας βρίσκονται, αντίστοιχα, στο Αιγαίο και στη Μεσόγειο, εντός των ορίων των τουρκικών περιοχών θαλάσσιας δικαιοδοσίας και, ως εκ τούτου, είναι συμβατά με τη νομική θέση της Τουρκίας σχετικά με τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες της. Επιπλέον, η ανακήρυξη των δύο θαλάσσιων εθνικών πάρκων αντανακλά την προτεραιότητα που δίνει η Τουρκία στην προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος στις γειτονικές της θάλασσες, όχι μόνο εντός των τουρκικών χωρικών υδάτων, αλλά και, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, στις θαλάσσιες δικαιοδοτικές περιοχές πέραν των χωρικών υδάτων».
Η τουρκική θεωρία
Η τουρκική πλευρά υπενθυμίζει τη θεωρία της «Γαλάζιας Πατρίδας» όπως και της αμφισβήτησης της κυριαρχίας ελληνικών νησιών στο Αιγαίο. Οι Τούρκοι αξιωματούχοι ανέφεραν ότι «το υπουργείο Εξωτερικών είχε ήδη ανακοινώσει ότι τα θαλάσσια πάρκα που ανακοίνωσε η Ελλάδα το 2025 δεν θα έχουν κανένα νομικό αποτέλεσμα για την Τουρκία, στο πλαίσιο των αλληλένδετων προβλημάτων του Αιγαίου, συμπεριλαμβανομένου του καθεστώτος νησιών, νησίδων και βραχονησίδων των οποίων η κυριαρχία δεν έχει παραχωρηθεί στην Ελλάδα με διεθνείς συνθήκες».
Ο Ταγίπ Ερντογάν ανέφερε πως ο Ντόναλντ Τραμπ «μας έχει υποσχεθεί για τα F-35 και η εκπλήρωση αυτής της υπόσχεσης έχει σημασία για την Τουρκία».
Πάντως στην τουρκική πρωτεύουσα έμπειροι αναλυτές εκτιμούν πως η απόφαση της τουρκικής κυβέρνησης πιθανότατα έχει σχέση με τις αποφάσεις της ελληνικής κυβέρνησης για θαλάσσια πάρκα στο Αιγαίο όπως και το χωροταξικό πλαίσιο για τον τουρισμό όπου είχαν ενταχθεί και νησιά των οποίων η Αγκυρα αμφισβητεί την ελληνική κυριαρχία.
Ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών της Τουρκίας, Οντζού Κετσελί, στις 8 Αυγούστου είχε αναφέρει ότι «το Ειδικό χωροταξικό πλαίσιο για τον Τουρισμό που ανακοίνωσε η Ελλάδα, το οποίο καλύπτει και το Αιγαίο Πέλαγος, δεν θα έχει καμία νομική συνέπεια για την Τουρκία στο πλαίσιο των αλληλένδετων ζητημάτων του Αιγαίου μεταξύ των δύο χωρών, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων γεωγραφικών χαρακτηριστικών των οποίων η κυριαρχία δεν παραχωρήθηκε στην Ελλάδα μέσω διεθνών συνθηκών». Εμπειροι αναλυτές τονίζουν πως αυτό το βήμα της Αγκυρας είναι προάγγελος για την έγκριση του νομοσχεδίου της «Γαλάζιας Πατρίδας», το οποίο αναμένεται να φθάσει στο τουρκικό κοινοβούλιο τους επόμενους μήνες.
Εν τω μεταξύ, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν σε συνέντευξή του στο τηλεοπτικό δίκτυο Al Jazeera ανέφερε πως η ένταξη στην Ε.Ε. δεν είναι προτεραιότητα για τη χώρα του, προσθέτοντας: «Το λέμε συνεχώς στην Ε.Ε.: Χαμένη δεν θα είναι η Τουρκία, αλλά εσείς».
Αναφερόμενος στις σχέσεις με τις ΗΠΑ ο πρόεδρος της Τουρκίας δήλωσε: «Περιμένουμε από τον κ. Τραμπ να τηρήσει την υπόσχεση που έδωσε στο θέμα των αεροσκαφών F-35. Μας έχει υποσχεθεί για τα F-35 και η εκπλήρωση αυτής της υπόσχεσης έχει σημασία για την Τουρκία· περιμένουμε αυτή την υπόσχεση».
Kathimerini / Της Δώρας Αντωνίου / Του Μανώλη Κωστίδη