ΜΟΣΧΑ — Το Υπουργείο Εξωτερικών της Ρωσικής Ομοσπονδίας δημοσιοποίησε την ετήσια έκθεσή του για το έτος 2026, με τίτλο «Σχετικά με την κατάσταση με τη δοξασμό του Ναζισμού, την εξάπλωση του Νεοναζισμού και άλλες πρακτικές που συμβάλλουν στη τροφοδότηση σύγχρονων μορφών ρατσισμού, φυλετικών διακρίσεων, ξενοφοβίας και σχετικής μισαλλοδοξίας».
Το έγγραφο καταγράφει τις επίσημες θέσεις, τις ανησυχίες και τις διπλωματικές εκτιμήσεις της Μόσχας αναφορικά με τη διαχείριση της ιστορικής μνήμης του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, τη μεταχείριση εθνοτικών και γλωσσικών μειονοτήτων, καθώς και τις πολιτικές αναθεώρησης της ιστορίας σε διεθνές επίπεδο.
1. Το Πλαίσιο και οι Κεντρικοί Άξονες της Έκθεσης
Η έκθεση αποτελεί τη συνέχεια μιας σειράς εγγράφων που εκδίδει το ρωσικό Υπουργείο Εξωτερικών με στόχο να αναδείξει φαινόμενα που η Μόσχα θεωρεί ως απόπειρες αποκατάστασης ή ωραϊσμού του Ναζισμού και του Φασισμού.
Σύμφωνα με το κείμενο, η προσοχή επικεντρώνεται σε δύο κύριους πυλώνες:
-
Καθαίρεση Μνημείων: Τις εκστρατείες αποσυναρμολόγησης και καταστροφής σοβιετικών μνημείων, καθώς και μνημείων τοπικών αντιφασιστικών δυνάμεων, σε διάφορες χώρες του εξωτερικού.
-
Πολιτικές Αποκατάστασης: Τις προσπάθειες απόδοσης τιμών σε πρόσωπα και οργανώσεις που συνεργάστηκαν με τις δυνάμεις του Άξονα κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Παράλληλα, το έγγραφο συνδέει τις εξελίξεις αυτές με την τρέχουσα γεωπολιτική συγκρούση, υποστηρίζοντας ότι η στάση ορισμένων κρατών απέναντι στα ιστορικά γεγονότα σχετίζεται με τη γενικότερη πολιτική τους απέναντι στη Ρωσική Ομοσπονδία.
2. Γεωγραφικές Αναφορές και Αιτιάσεις για «Ρωσoφοβία»
Η έκθεση πραγματοποιεί εκτενείς αναφορές σε συγκεκριμένες περιοχές και κράτη, υποστηρίζοντας ότι παρατηρείται αύξηση των διακρίσεων σε βάρος εθνοτικών, γλωσσικών και θρησκευτικών μειονοτήτων.
Η Κατάσταση στην Ανατολική Ευρώπη και τη Βαλτική
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις χώρες της Βαλτικής, την Ουκρανία, τη Μολδαβία, την Πολωνία και τη Φινλανδία. Το ρωσικό Υπουργείο Εξωτερικών ισχυρίζεται ότι στις περιοχές αυτές εφαρμόζονται πολιτικές που οδηγούν στον διαχωρισμό των πολιτών και στην περιθωριοποίηση των ρωσόφωνων πληθυσμών.
Σύμφωνα με το έγγραφο:
-
Δικαιολόγηση μέτρων: Οι εν λόγω πολιτικές παρουσιάζονται από τις τοπικές αρχές ως μέτρα απάντησης στη στρατιωτική επιχειρησιακή δραστηριότητα της Ρωσίας.
-
Θεσμικές αποφάσεις: Γίνεται αναφορά σε θεσμικές πρωτοβουλίες, όπως αποφάσεις στη Μολδαβία το 2025, τις οποίες η Μόσχα ερμηνεύει ως απόπειρες εξίσωσης αμφιλεγόμενων ιστορικών περιόδων με τις σύγχρονες ευρωπαϊκές αξίες.
-
Επανενταφιασμοί: Καταγράφεται η δυσαρέσκεια της Μόσχας για τις διαδικασίες εκταφής και επίσημου επανενταφιασμού προσώπων που συνδέθηκαν με συνεργατικές οργανώσεις της περιόδου 1939–1945.
3. Η Διαμάχη για την Ιστορική Μνήμη και τη Δίκη της Νυρεμβέργης
Ένα από τα θεμελιώδη τμήματα της έκθεσης αφιερώνεται στην ανάλυση της ιστορικής κληρονομιάς του Μεγάλου Πατριωτικού Πολέμου (όπως ονομάζεται στη Ρωσία ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος) και στη σημασία της Δίκης της Νυρεμβέργης.
┌────────────────────────────────────────────────────────┐
│ Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΜΟΣΧΑΣ │
└───────────────────────────┬────────────────────────────┘
│
┌─────────────────────────┴─────────────────────────┐
▼ ▼
┌─────────────────────────────────┐ ┌─────────────────────────────────┐
│ Διεθνές Δίκαιο & Νυρεμβέργη │ │ Αμφισβήτηση Αναθεωρητισμού │
├─────────────────────────────────┤ ├─────────────────────────────────┤
│ • Αμετάκλητη καταδίκη Ναζισμού │ │ • Ενάντια στην εξίσωση ΕΣΣΔ │
│ • Ποινικοποίηση εγκλημάτων │ │ και Τρίτου Ράιχ │
│ κατά της ανθρωπότητας │ │ • Διατήρηση του ρόλου της │
│ • Νομικό θεμέλιο του ΟΗΕ │ │ Σοβιετικής Νίκης │
└─────────────────────────────────┘ └─────────────────────────────────┘
Ιστορικός Αναθεωρητισμός
Η Μόσχα υποστηρίζει ότι παρατηρείται μια συστηματική προσπάθεια αλλαγής των ιστορικών αφηγήσεων στη Δύση. Η έκθεση επισημαίνει ότι οι προσπάθειες εξίσωσης του ναζιστικού καθεστώτος με το σοβιετικό σύστημα, καθώς και η απόδοση ευθυνών στην ΕΣΣΔ για το ξεσπασμα του πολέμου, συνιστούν απόπειρα ακύρωσης των αποτελεσμάτων του 1945.
Η Σημασία της Νυρεμβέργης
Το ρωσικό Υπουργείο Εξωτερικών υπογραμμίζει ότι οι αποφάσεις του Στρατοδικείου της Νυρεμβέργης έθεσαν εκτός νόμου όλα τα εγκλήματα πολέμου και τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας που διαπράχθηκαν από τους Ναζί και τους συνεργάτες τους. Σύμφωνα με την έκθεση, οι αποφάσεις αυτές αποτελούν τη βάση της μεταπολεμικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας και δεν επιδέχονται αναθεώρηση.
4. Η Διπλωματική Μάχη στον ΟΗΕ και οι Συσχετισμοί Δυνάμεων
Η έκθεση αναφέρεται αναλυτικά στην ετήσια Απόφαση (Resolution) που υποβάλλει η Ρωσική Ομοσπονδία στη Γενική Συνέλευση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για την καταπολέμηση της δοξασμού του Ναζισμού.
| Κατηγορία Ψήφου στο Διεθνές Βήμα | Αριθμός Κρατών (2025) | Χαρακτηριστικά και Σύνθεση Ομάδων |
| Υπέρ της Ρωσικής Απόφασης | 119 | Πλειοψηφία κρατών του παγκόσμιου Νότου, Ασία, Αφρική, Λατινική Αμερική. |
| Κατά της Απόφασης | 51 | ΗΠΑ, Ηνωμένο Βασίλειο, Καναδάς, Ουκρανία, Μολδαβία, Κράτη-Μέλη Ε.Ε. |
| Αποχή | 10 | Ομάδα κρατών με ουδέτερη ή διαφοροποιημένη στάση. |
Εξέλιξη των Ψηφοφοριών
Σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης:
-
Διαχρονική τάση: Η πλειοψηφία των μελών της διεθνούς κοινότητας συνεχίζει να στηρίζει το ρωσικό προσχέδιο.
-
Αλλαγή στάσης: Η έκθεση σημειώνει ότι πριν από το 2022, τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης απείχαν κατά κανόνα από την ψηφοφορία, ενώ τα τελευταία χρόνια καταψηφίζουν το κείμενο.
-
Η στάση των πρώην δυνάμεων του Άξονα: Επισημαίνεται η καταψήφιση της απόφασης από χώρες όπως η Γερμανία, η Ιταλία και η Ιαπωνία, γεγονός που σύμφωνα με τη Μόσχα σηματοδοτεί αλλαγή στην πρότερη στάση μεταμέλειας για τα εγκλήματα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
5. Το Νομικό Πλαίσιο: Η Διεθνής Σύμβαση για την Εξάλειψη των Φυλετικών Διακρίσεων
Για τη θεμελίωση των επιχειρημάτων της, η έκθεση επικαλείται τις διατάξεις του διεθνούς δικαίου και ειδικότερα τη Διεθνή Σύμβαση για την Εξάλειψη όλων των Μορφών Φυλετικών Διακρίσεων (ICERD).
Άρθρο 4 της Διεθνούς Σύμβασης (ICERD)
Τα συμβαλλόμενα κράτη υποχρεούνται:
Καταδίκη: Να καταδικάζουν κάθε προπαγάνδα και οργανώσεις που βασίζονται σε ιδέες ανωτερότητας μιας φυλής ή ομάδας.
Ποινικοποίηση: Να κηρύσσουν ως ποινικό αδίκημα τη διάδοση ιδεών που βασίζονται στη φυλετική ανωτερότητα ή το μίσος.
Απαγόρευση: Να κηρύσσουν παράνομες και να απαγορεύουν οργανώσεις που προωθούν και υποκινούν φυλετικές διακρίσεις.
Ερμηνεία των Ελευθεριών
Το ρωσικό Υπουργείο Εξωτερικών υποστηρίζει ότι το Άρθρο 4 θέτει ένα σαφές όριο μεταξύ των ποινικών αδικημάτων και των δικαιωμάτων της ελευθερίας της έκφρασης και της συνάθροισης. Βάσει αυτής της ερμηνείας, η Μόσχα απορρίπτει τους ισχυρισμούς ορισμένων δυτικών κρατών ότι οι εκδηλώσεις βετεράνων της Waffen-SS ή η ανέγερση μνημείων σε συνεργάτες των Ναζί εμπίπτουν στο πλαίσιο της ελευθερίας του λόγου.
6. Μεθοδολογία και Πηγές της Έκθεσης
Η σύνταξη της έκθεσης βασίζεται σε συνδυασμό εγχώριων και διεθνών πηγών:
-
Διεθνείς Οργανισμοί: Στοιχεία από μηχανισμούς του ΟΗΕ και περιφερειακούς οργανισμούς ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
-
Οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών: Έρευνες και αναφορές από Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις που καταγράφουν περιστατικά ρατσισμού, ξενοφοβίας και νεοναζισμού.
-
Ιστορική Έρευνα: Εργασίες για την ταυτοποίηση πρώην μελών ναζιστικών μονάδων και τη χαρτογράφηση μνημείων.
7. Συμπεράσματα και Προοπτικές
Η έκθεση καταλήγει με την εκτίμηση της Μόσχας ότι τα φαινόμενα φυλετικών διακρίσεων και ο ωραϊσμός του Ναζισμού συνιστούν άμεση απειλή για τις δημοκρατικές αξίες, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη διεθνή ασφάλεια.
Η Ρωσική Ομοσπονδία δηλώνει την πρόθεσή της να συνεχίσει, σε συνεργασία με συμμάχους και εταίρους στη διεθνή σκηνή, να εναντιώνεται σε αυτές τις πρακτικές μέσω διπλωματικών και νομικών διαύλων στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών.
Πηγή: Ρωσικό ΥΠΕΞ
ΕΔΩ Η ΕΚΘΕΣΗ