Την εξαιρετικά ισχυρή θέση που έχουν κατακτήσει οι ελληνικοί νησιωτικοί προορισμοί στην ευρωπαϊκή τουριστική αγορά επιβεβαιώνουν τα νεότερα περιφερειακά στοιχεία της Eurostat για το 2024, με την Ελλάδα να καταλαμβάνει τις δύο πρώτες θέσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση στον δείκτη τουριστικής έντασης.
Το Νότιο Αιγαίο βρίσκεται στην κορυφή της Ε.Ε., με 127,2 διανυκτερεύσεις σε τουριστικά καταλύματα ανά μόνιμο κάτοικο, ενώ ακολουθούν στη δεύτερη θέση τα Ιόνια Νησιά με 102,6 διανυκτερεύσεις ανά κάτοικο. Στην τρίτη θέση βρίσκεται η ιταλική Provincia Autonoma di Bolzano/Bozen με 68,9.
Πρόκειται για έναν δείκτη που δεν μετρά ούτε την «ποιότητα ζωής» ούτε από μόνος του τον «υπερτουρισμό». Μετρά τη σχέση μεταξύ των διανυκτερεύσεων που πραγματοποιούνται σε επίσημα τουριστικά καταλύματα και του μόνιμου πληθυσμού κάθε Περιφέρειας. Υπό αυτή την έννοια, οι πολύ υψηλές επιδόσεις του Νοτίου Αιγαίου και των Ιονίων Νήσων καταγράφουν πρωτίστως το εξαιρετικά μεγάλο τουριστικό αποτύπωμα και τη διεθνή ελκυστικότητα των δύο ελληνικών Περιφερειών σε σχέση με το δημογραφικό τους μέγεθος.
Οι πρώτες Περιφέρειες της Ε.Ε. σε τουριστική ένταση
| Θέση | Περιφέρεια | Χώρα | Διανυκτερεύσεις ανά κάτοικο, 2024 |
| 1 | Νότιο Αιγαίο | Ελλάδα | 127,2 |
| 2 | Ιόνια Νησιά | Ελλάδα | 102,6 |
| 3 | Provincia Autonoma di Bolzano/Bozen | Ιταλία | 68,9 |
Η διαφορά είναι εντυπωσιακή. Το Νότιο Αιγαίο εμφανίζει τουριστική ένταση σχεδόν 19 φορές υψηλότερη από τον μέσο όρο της Ε.Ε., καθώς σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης ο αντίστοιχος δείκτης διαμορφώθηκε το 2024 στις 6,725 διανυκτερεύσεις ανά κάτοικο. Η Eurostat καταγράφει συνολικά επτά Περιφέρειες της Ε.Ε. με περισσότερες από 50 διανυκτερεύσεις ανά κάτοικο: το Νότιο Αιγαίο, τα Ιόνια Νησιά και την Κρήτη στην Ελλάδα, το Bolzano/Bozen στην Ιταλία, το Tirol στην Αυστρία, την Jadranska Hrvatska στην Κροατία και τις Βαλεαρίδες στην Ισπανία.
Η παρουσία τριών ελληνικών νησιωτικών Περιφερειών σε αυτή τη μικρή ομάδα είναι ενδεικτική της θέσης που κατέχει ο ελληνικός τουρισμός στην ευρωπαϊκή αγορά.
Τι ακριβώς μετρά η Eurostat
Η τουριστική ένταση —tourism intensity— υπολογίζεται διαιρώντας το σύνολο των διανυκτερεύσεων σε τουριστικά καταλύματα μιας περιοχής με τον αριθμό των μονίμων κατοίκων της.
Στα καταλύματα που καλύπτουν οι ευρωπαϊκές στατιστικές περιλαμβάνονται ξενοδοχεία και παρόμοια καταλύματα, καταλύματα διακοπών και άλλες μονάδες βραχείας διαμονής, καθώς και κάμπινγκ και χώροι για τροχόσπιτα. Τα περιφερειακά στοιχεία καταγράφονται σε επίπεδο NUTS 2, δηλαδή στις βασικές περιφέρειες που χρησιμοποιεί η Ευρωπαϊκή Ένωση για στατιστική ανάλυση και περιφερειακές πολιτικές.
Επομένως, οι 127,2 διανυκτερεύσεις του Νοτίου Αιγαίου δεν σημαίνουν ότι κάθε κάτοικος φιλοξενεί 127 τουρίστες. Αποτελούν έναν λόγο μεταξύ του συνολικού όγκου των καταγεγραμμένων τουριστικών διανυκτερεύσεων και του μόνιμου πληθυσμού.
Για νησιωτικές οικονομίες με σχετικά μικρό μόνιμο πληθυσμό και εκατομμύρια διανυκτερεύσεις από το εξωτερικό, είναι αναμενόμενο ο δείκτης να διαμορφώνεται σε πολύ υψηλά επίπεδα.
Το Νότιο Αιγαίο αποτελεί ευρωπαϊκή τουριστική υπερδύναμη
Πίσω από την πρωτιά του Νοτίου Αιγαίου βρίσκεται μια Περιφέρεια που συγκεντρώνει ορισμένα από τα ισχυρότερα διεθνή brands του ελληνικού τουρισμού: Ρόδος, Κως, Μύκονος, Σαντορίνη, Πάρος, Νάξος και δεκάδες ακόμη προορισμοί των Κυκλάδων και των Δωδεκανήσων.
Η πρωτιά αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία εάν συνεκτιμηθεί ο διεθνής χαρακτήρας της τουριστικής ζήτησης. Σύμφωνα με τη Eurostat, το 92,2% των διανυκτερεύσεων στο Νότιο Αιγαίο το 2024 πραγματοποιήθηκε από αλλοδαπούς επισκέπτες. Στα Ιόνια Νησιά το αντίστοιχο ποσοστό ανήλθε σε 93,5%, ενώ στην Κρήτη έφθασε ακόμη υψηλότερα, στο 94,4%.
Η διεθνής διάσταση των ελληνικών νησιωτικών προορισμών
| Ελληνική Περιφέρεια | Μερίδιο διανυκτερεύσεων αλλοδαπών, 2024 |
| Κρήτη | 94,4% |
| Ιόνια Νησιά | 93,5% |
| Νότιο Αιγαίο | 92,2% |
Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι το υψηλό επίπεδο τουριστικής έντασης δεν οφείλεται απλώς στην εσωτερική μετακίνηση του ελληνικού πληθυσμού. Πρόκειται για Περιφέρειες με έντονα εξαγωγικό χαρακτήρα, οι οποίες αντλούν το συντριπτικά μεγαλύτερο τμήμα της τουριστικής τους δραστηριότητας από τις διεθνείς αγορές.
Σε μια ευρωπαϊκή αγορά 3 δισ. διανυκτερεύσεων
Η επίδοση των ελληνικών Περιφερειών αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα μέσα στο συνολικό μέγεθος της ευρωπαϊκής τουριστικής αγοράς.
Το 2024 οι διανυκτερεύσεις σε τουριστικά καταλύματα στην Ε.Ε. ξεπέρασαν για πρώτη φορά τα 3 δισεκατομμύρια, σημειώνοντας αύξηση 2,2% σε σύγκριση με το 2023. Η αύξηση προήλθε σχεδόν αποκλειστικά από τους διεθνείς ταξιδιώτες, των οποίων οι διανυκτερεύσεις αυξήθηκαν κατά 67,2 εκατομμύρια ή 4,9%.
Οι μεγαλύτερες εθνικές αγορές σε απόλυτο αριθμό διανυκτερεύσεων ήταν:
| Χώρα | Συνολικές διανυκτερεύσεις 2024 |
| Ισπανία | 500 εκατ. |
| Ιταλία | 458 εκατ. |
| Γαλλία | 451 εκατ. |
| Γερμανία | 441 εκατ. |
Οι τέσσερις αυτές χώρες συγκέντρωσαν το 61,6% του συνόλου των τουριστικών διανυκτερεύσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Άλλο όμως είναι ο συνολικός όγκος και άλλο η τουριστική ένταση. Και ακριβώς στη δεύτερη κατηγορία τα ελληνικά νησιά αναδεικνύονται πρωταγωνιστές, καθώς διαθέτουν δυσανάλογα μεγάλη τουριστική οικονομία σε σχέση με τον μόνιμο πληθυσμό τους.
Υψηλή τουριστική ένταση δεν σημαίνει αυτομάτως υπερτουρισμό
Η συγκεκριμένη διάκριση είναι ουσιαστική για την ορθή ανάγνωση των στοιχείων.
Η ίδια η ευρωπαϊκή μεθοδολογία αντιμετωπίζει την τουριστική ένταση ως έναν δείκτη που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αξιολόγηση της οικονομικής εξάρτησης από τον τουρισμό και, όταν οι τιμές είναι πολύ υψηλές, ως μία ένδειξη πιθανής ευπάθειας ή πιέσεων που χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση.
Δεν αποτελεί όμως από μόνος του μέτρηση «υπερτουρισμού».
Για να εξαχθεί ένα τέτοιο συμπέρασμα θα έπρεπε να συνεξεταστούν, μεταξύ άλλων, η χωρική και χρονική κατανομή της ζήτησης, η διαθέσιμη δυναμικότητα των υποδομών, οι υδάτινοι και ενεργειακοί πόροι, οι μεταφορές, η διαχείριση απορριμμάτων, η δυνατότητα των λιμένων και αεροδρομίων, η στέγαση και το κόστος ζωής των κατοίκων αλλά και τα οικονομικά οφέλη που παραμένουν στην τοπική κοινωνία.
Γι’ αυτό και δύο περιοχές με τον ίδιο αριθμό διανυκτερεύσεων ανά κάτοικο μπορεί στην πράξη να εμφανίζουν εντελώς διαφορετική εικόνα ως προς τη διαχείριση της τουριστικής κίνησης.
Από 117,3 σε περίπου 127 διανυκτερεύσεις σε έναν χρόνο
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η εξέλιξη του Νοτίου Αιγαίου. Το 2023 η Eurostat κατέγραφε 117.329 διανυκτερεύσεις ανά 1.000 κατοίκους, δηλαδή περίπου 117,3 ανά κάτοικο, και ήδη τότε η Περιφέρεια ήταν πρώτη στην Ε.Ε.
Για το 2024 ο αντίστοιχος δείκτης διαμορφώθηκε περίπου στις 127 διανυκτερεύσεις ανά κάτοικο, γεγονός που σημαίνει ότι όχι μόνο διατήρησε την ευρωπαϊκή πρωτιά αλλά ενίσχυσε περαιτέρω τη θέση της.
| Έτος | Νότιο Αιγαίο – διανυκτερεύσεις ανά κάτοικο |
| 2023 | 117,3 |
| 2024 | περίπου 127 |
| Μεταβολή | περίπου +8% |
Η εξέλιξη αυτή αποτελεί ένα ακόμη στοιχείο για την ανθεκτικότητα και τη διεθνή απήχηση του τουριστικού προϊόντος των Κυκλάδων και των Δωδεκανήσων.
Η πρόκληση δεν είναι η επιτυχία, είναι η σωστή διαχείρισή της
Το βασικό μήνυμα που προκύπτει από τα στοιχεία της Eurostat δεν είναι ότι το Νότιο Αιγαίο ή τα Ιόνια Νησιά έχουν «υπερβολικά πολύ τουρισμό».
Είναι ότι δύο ελληνικές Περιφέρειες έχουν καταφέρει να αναπτύξουν τουριστική δραστηριότητα σε κλίμακα που δεν συναντάται σχεδόν πουθενά αλλού στην Ευρώπη σε σχέση με το μέγεθος του τοπικού πληθυσμού τους.
Αυτό αποτελεί οικονομικό πλεονέκτημα, δημιουργεί απασχόληση και εισόδημα, στηρίζει πλήθος επαγγελμάτων και επιχειρήσεων και προσδίδει στα ελληνικά νησιά διεθνή αναγνωρισιμότητα πολύ μεγαλύτερη από το δημογραφικό τους μέγεθος.
Ταυτόχρονα, ακριβώς επειδή η τουριστική δραστηριότητα έχει τόσο μεγάλη βαρύτητα, ενισχύεται η ανάγκη για αντίστοιχου μεγέθους δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις σε υποδομές: νερό, ενέργεια, απορρίμματα, λιμάνια, αεροδρόμια, οδικά δίκτυα, ψηφιακές υπηρεσίες και προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.
Η συζήτηση, συνεπώς, δεν χρειάζεται να είναι «λιγότερος τουρισμός». Το ζητούμενο είναι καλύτερη διαχείριση ενός εξαιρετικά επιτυχημένου τουριστικού μοντέλου, μεγαλύτερη διάχυση των εσόδων στην τοπική οικονομία και σταδιακή διεύρυνση της περιόδου, ώστε η ισχυρή διεθνής ζήτηση να μετατρέπεται σε ακόμη μεγαλύτερη και πιο σταθερή αξία για τις τοπικές κοινωνίες.
Και υπό αυτό το πρίσμα, ο χάρτης της Eurostat έχει μια ιδιαίτερα ισχυρή ανάγνωση για τον ελληνικό τουρισμό: η Ευρώπη έχει δεκάδες μεγάλους και ιστορικούς προορισμούς, αλλά στην κορυφή της τουριστικής έντασης βρίσκονται δύο ελληνικές Περιφέρειες — το Νότιο Αιγαίο και τα Ιόνια Νησιά.
money-tourism