«Αυτό ακριβώς επιδιώκει να αναδείξει το Φεστιβάλ Μουσικής Χάλκης: τη συνάντηση διαφορετικών μουσικών ειδών σε μια ενιαία εμπειρία που τιμά το παρελθόν, εμπνέεται από το παρόν και κοιτάζει προς το μέλλον»
Η πέμπτη διοργάνωση του Φεστιβάλ Μουσικής Χάλκης – Δημήτρης Κρεμαστινός σηματοδοτεί μια ιδιαίτερη χρονιά. Ένα μικρό νησί στο νοτιοανατολικό Αιγαίο, η Χάλκη, κατάφερε να αποσπάσει διεθνή διάκριση από το European Heritage Hub σχετικά με τις καλές πρακτικές που ακολουθεί ως προς τη βιώσιμη ανάπτυξη, την ενεργή συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας και την ανάδειξη της τοπικής πολιτιστικής κληρονομιάς.
Τα τελευταία πέντε χρόνια, το Φεστιβάλ παντρεύει κλασική μουσική με παραδοσιακά ακούσματα σε επιλεγμένα τοπόσημα του νησιού. Αυτόν τον Σεπτέμβριο, από την Τρίτη 8 έως το Σάββατο 12, το κοινό έχει τη δυνατότητα να απολαύσει ένα πολυσυλλεκτικό πρόγραμμα. Από έργα των Μπαχ και Λιστ ερμηνευμένα με κρητική λύρα και ρεμπέτικα ερμηνευμένα με άρπα, έως ένα αφιέρωμα της Ορχήστρας Σύγχρονης Μουσικής της ΕΡΤ στον Γιώργο Ζαμπέτα.
Αποκλειστικά για τη φετινή διοργάνωση, η εικαστικός Μαριάννα Λούρμπα δημιούργησε το έργο «Οίμη», το οποίο αποτελεί την εικαστική ταυτότητα του Φεστιβάλ.
Ο καλλιτεχνικός διευθυντής, μαέστρος και μέλος της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών, Νίκος Χαλιάσας, μιλάει στο ελc για την πέμπτη χρονιά του Φεστιβάλ, το έργο της Μαριάννας Λούρμπα, τη διεθνή διάκριση, αλλά και για το ίδιο νησί.
Η φετινή θεματική έχει τίτλο «Μουσικές Ρίζες». Με ποιο σκεπτικό την επιλέξατε και τι ελπίζετε να αποκομίσει το κοινό μέσα από αυτήν την εμπειρία;
Οι «ρίζες» είναι η «αρχή». Όπως χαρακτηριστικό όσο και κυριολεκτικό παράδειγμα είναι οι ρίζες ενός φυτού, ενός δένδρου, έτσι είναι και στον πολιτισμό και ειδικότερα στη μουσική. Όλα έχουν τις ρίζες τους, την απαρχή τους…Και η μουσική έχει τις δικές της. Άρα είναι ένα σημαντικότατο σημείο αναφοράς. Δεν ξεκινήσαμε από τις συναυλίες στις μεγάλες καταπληκτικές αίθουσες συναυλιών, ερμηνευμένες από άριστους μουσικούς που απαρτίζουν τις κορυφαίες ορχήστρες του κόσμου και από εκπληκτικούς σολίστ και μαέστρους. Ξεκινήσαμε ως ανθρωπότητα από τη λιτή μουσική, από ήχους μεμονωμένους, που παίζονταν στην ύπαιθρο, στα σπίτια, σε μικρούς χώρους όπου συναθροίζονταν γείτονες, φίλοι. Όλες αυτές κι ακόμα περισσότερες σκέψεις με απασχολούν συχνά. Έτσι, φέτος θέλησα να δώσω στους ακροατές του φεστιβάλ της Χάλκης την εμπειρία, μέσω φυσικά ενός μικρού σχετικά δείγματος (στις 5 συναυλίες μας), της σύνδεσης της κλασικής μουσικής με πιο απλές και πιο ας το πούμε λαϊκές μορφές μουσικής.
Το Φεστιβάλ τιμά τη μνήμη του Δημήτρη Κρεμαστινού. Ποιες αξίες πρέσβευε και με ποιον τρόπο τις επικοινωνεί το Φεστιβάλ;
Ο Δημήτρης Κρεμαστινός δεν υπήρξε μόνο ένας διεθνώς αναγνωρισμένος καρδιολόγος, πανεπιστημιακός και πολιτικός, αλλά και ένας άνθρωπος που συνδύασε την επιστημονική αριστεία με τη δημόσια προσφορά, την αγάπη για τον τόπο καταγωγής του και την πίστη ότι ο πολιτισμός, η παιδεία και η υγεία αποτελούν θεμέλια μιας σύγχρονης κοινωνίας. Στη δημόσια διαδρομή του διακρίθηκε για το ήθος, την ανιδιοτέλεια, την ευγένεια, τη συναίνεση και τη διαρκή προσπάθειά του να προσφέρει στους συνανθρώπους του και ιδιαίτερα στη Δωδεκάνησο. Με αυτές τις αξίες συνδέεται ουσιαστικά και το Φεστιβάλ Μουσικής Χάλκης. Δεν περιορίζεται στην παρουσίαση συναυλιών υψηλού επιπέδου, αλλά λειτουργεί ως φορέας πολιτιστικής εξωστρέφειας, εκπαιδευτικής προσφοράς και κοινωνικής συνοχής. Ο Δημήτρης Κρεμαστινός, γνωστός λάτρης της μουσικής, πάντα πίστευε ότι η ποιοτική μουσική μπορεί να βρει ιδανικό χώρο παρουσίασης και «αναπνοής» στη μοναδικής αρχιτεκτονικής και καλαισθησίας πατρίδα του. Η τιμητική αναφορά στη μνήμη του Δημήτρη Κρεμαστινού έχει ουσιαστικό περιεχόμενο: το Φεστιβάλ συνεχίζει να υπηρετεί το όραμά του για μια κοινωνία όπου ο επαγγελματισμός συνυπάρχει με την προσφορά, η γνώση με την ανθρωπιά και η αγάπη για τον τόπο μετατρέπεται σε έμπρακτη δημιουργία. Μέσα από τη μουσική, την εκπαίδευση και τις διεθνείς συνεργασίες, προβάλλει τις ίδιες αρχές που χαρακτήρισαν τη ζωή και το έργο του: ποιότητα, εξωστρέφεια, ισότιμη πρόσβαση στον πολιτισμό και διαρκή επένδυση στις επόμενες γενιές.
Με ποιον τρόπο αντιπροσωπεύει το έργο «Οίμη» της Μαριάννας Λούρμπα την εικαστική ταυτότητα του Φεστιβάλ;
Το έργο «Οίμη» αποτυπώνει με ιδιαίτερα ουσιαστικό τρόπο τη φιλοσοφία του φετινού Φεστιβάλ και τη θεματική «Μουσικές Ρίζες». Ξεκινά από την ίδια τη σημασία της λέξης «οἴμη», που στην αρχαία ελληνική παράδοση δηλώνει το τραγούδι και τη μουσική διαδρομή που εξελίσσεται μέσα στον χρόνο. Αυτή η έννοια της συνέχειας, της μνήμης και της εξέλιξης βρίσκεται στον πυρήνα τόσο του έργου όσο και του ίδιου του Φεστιβάλ. Η Μαριάννα Λούρμπα αντλεί έμπνευση από τη Χάλκη, μεταφέροντας στον καμβά το φως, τα χρώματα και την αρχιτεκτονική του νησιού. Οι γεωμετρικές φόρμες και οι χρωματικές αντιθέσεις οργανώνονται σαν μια μουσική σύνθεση, δημιουργώντας μια οπτική παρτιτούρα όπου η ζωγραφική συνομιλεί με τη μουσική. Με αυτόν τον τρόπο, το έργο δε λειτουργεί απλώς ως εικαστική συνοδεία του Φεστιβάλ, αλλά ως οργανικό μέρος της ταυτότητάς του. Η «Οίμη» εκφράζει την πεποίθηση ότι οι μουσικές ρίζες δεν αποτελούν κάτι στατικό, αλλά μια ζωντανή πολιτιστική κληρονομιά που εξελίσσεται μέσα από τον διάλογο ανάμεσα στην παράδοση, τη σύγχρονη δημιουργία και τον τόπο. Αυτό ακριβώς επιδιώκει να αναδείξει και το Φεστιβάλ Μουσικής Χάλκης: τη συνάντηση διαφορετικών μουσικών ειδών σε μια ενιαία εμπειρία που τιμά το παρελθόν, εμπνέεται από το παρόν και κοιτάζει προς το μέλλον.
Ποια στιγμή ξεχωρίζει για εσάς στη φετινή διοργάνωση;
Η πέμπτη, η τελευταία μας συναυλία, αυτή με τις δύο άρπες και τις δύο σοπράνο, σε ένα αφιέρωμα στο ρεμπέτικο. Όταν έμαθα από τους καταπληκτικούς συναδέλφους μου αρπίστες, Γωγώ Ξαγαρά και Θοδωρή Ματούλα, για το πρόγραμμα και τον συνδυασμό αυτό, εξεπλάγην τόσο, που μπορώ να σας πω πως εκείνη τη στιγμή αποφάσισα «οριστικά» για τη θεματική αυτή του φετινού Φεστιβάλ. Με εντυπωσίασε τόσο πολύ…
Η φετινή διάκριση από το European Heritage Hub αποτελεί σημαντική αναγνώριση. Τι σημαίνει για το Φεστιβάλ και ποιες νέες προοπτικές ανοίγει;
Η επιλογή του Φεστιβάλ Μουσικής Χάλκης – Δημήτρης Κρεμαστινός ως μία από τις δέκα νέες “local good practices” του European Heritage Hub αποτελεί μια ιδιαίτερα σημαντική ευρωπαϊκή διάκριση. Δεν αναγνωρίζει μόνο την καλλιτεχνική ποιότητα του θεσμού, αλλά κυρίως τον τρόπο με τον οποίο το Φεστιβάλ αξιοποιεί την πολιτιστική κληρονομιά ως εργαλείο βιώσιμης ανάπτυξης, κοινωνικής συνοχής και διεθνούς συνεργασίας. Το Φεστιβάλ επιλέχθηκε ως παράδειγμα καλής πρακτικής με τίτλο “Chalki Music Festival – Reviving the island’s roots sustainably”, γεγονός που το κατατάσσει ανάμεσα σε πρωτοβουλίες που μπορούν να αποτελέσουν πρότυπο για άλλες ευρωπαϊκές κοινότητες. Για το Φεστιβάλ, η διάκριση αυτή σηματοδοτεί την είσοδό του σε ένα ευρωπαϊκό δίκτυο ανταλλαγής γνώσης και εμπειριών. Ενισχύει τη διεθνή του προβολή, δημιουργεί προϋποθέσεις για νέες συνεργασίες. Παράλληλα, αναδεικνύει τη Χάλκη ως παράδειγμα μικρού νησιού που αξιοποιεί τον πολιτισμό, όχι μόνο ως στοιχείο της ταυτότητάς του, αλλά και ως μοχλό βιώσιμης ανάπτυξης και κοινωνικής συμμετοχής. Πάνω απ’ όλα, η ευρωπαϊκή αυτή αναγνώριση επιβεβαιώνει ότι ακόμη και μια τοπική πρωτοβουλία μπορεί να αποκτήσει διεθνή απήχηση όταν βασίζεται σε ένα σαφές όραμα: την προστασία και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς, τη στήριξη της νέας δημιουργίας, την ενεργή συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας και την ανάπτυξη ουσιαστικών δεσμών ανάμεσα στον πολιτισμό, την εκπαίδευση και τη βιωσιμότητα. Πρόκειται για μια διάκριση που δεν αποτελεί μόνο επιβράβευση του μέχρι σήμερα έργου. Επίσης, συνιστά αφετηρία για μια νέα περίοδο εξωστρέφειας που φυσικά δημιουργεί σε όλους μας στην παραγωγή ακόμη μεγαλύτερη «υποχρέωση» να γινόμαστε κάθε χρόνο και καλύτεροι.
Τι σημαίνει για τη Χάλκη να καταφέρνει να προσελκύει διεθνείς καλλιτέχνες και καλλιτέχνιδες;
Η μεγαλύτερη επιτυχία για εμάς είναι οι καλλιτέχνες να επιλέγουν τη Χάλκη, όχι μόνο για την απαράμιλλη ομορφιά της, αλλά κυρίως για το ίδιο το Φεστιβάλ. Θέλουμε να έρχονται επειδή αναγνωρίζουν την καλλιτεχνική του ποιότητα, τη φιλοσοφία του και το επίπεδο των συνεργασιών που αναπτύσσονται εδώ. Όταν ένας διεθνής καλλιτέχνης αποδέχεται την πρόσκλησή μας, επιδιώκουμε να το κάνει γιατί θεωρεί ότι συμμετέχει σε έναν θεσμό με ταυτότητα, κύρος και ουσιαστικό καλλιτεχνικό περιεχόμενο και όχι απλώς σε μια εκδήλωση που πραγματοποιείται σε έναν όμορφο τόπο. Αυτό είναι το μεγάλο μας στοίχημα: να οικοδομήσουμε ένα Φεστιβάλ που θα αποτελεί από μόνο του σημείο αναφοράς στη διεθνή μουσική κοινότητα. Ένα Φεστιβάλ για το οποίο οι καλλιτέχνες θα θέλουν να επιστρέφουν, να συνεργάζονται και να το προτείνουν στους συνάδελφούς τους, επειδή πιστεύουν στο όραμά του και στην ποιότητα της εμπειρίας που προσφέρει. Τότε, γνωρίζουμε ότι έχουμε δημιουργήσει έναν θεσμό με πραγματική διεθνή ακτινοβολία, όπου η Χάλκη δεν είναι απλώς το σκηνικό της διοργάνωσης, αλλά ο τόπος που ταυτίζεται με ένα αναγνωρισμένο πολιτιστικό γεγονός.
Πιστεύετε ότι το Φεστιβάλ έχει αλλάξει την πολιτιστική ταυτότητα του νησιού; Αν ναι, με ποιον τρόπο;
Ναι, πιστεύω ότι το Φεστιβάλ έχει συμβάλει ουσιαστικά στη διαμόρφωση μιας νέας πολιτιστικής ταυτότητας για τη Χάλκη, χωρίς να αλλοιώσει τον αυθεντικό χαρακτήρα του νησιού. Αντίθετα, έχει αναδείξει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του, συνδέοντας την τοπική ιστορία και την πολιτιστική κληρονομιά με τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία. Μέσα σε λίγα χρόνια, η Χάλκη έχει καθιερωθεί ως προορισμός ξεχωριστών πολιτιστικών εκδηλώσεων, προσελκύοντας διακεκριμένους καλλιτέχνες, νέους μουσικούς και επισκέπτες από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Το Φεστιβάλ έχει ενισχύσει την εξωστρέφεια του νησιού, δημιουργώντας γέφυρες συνεργασίας με διεθνείς πολιτιστικούς και εκπαιδευτικούς φορείς. Παράλληλα, έχει αναδείξει τους δημόσιους και ιστορικούς χώρους της Χάλκης ως ζωντανά σημεία πολιτισμού, εντάσσοντας τη μουσική στο φυσικό και αρχιτεκτονικό τοπίο του νησιού. Έτσι, η πολιτιστική δράση γίνεται αναπόσπαστο μέρος της καθημερινής ζωής και της εμπειρίας των επισκεπτών. Συνεπώς, το Φεστιβάλ δεν έχει απλώς εμπλουτίσει το πολιτιστικό ημερολόγιο της Χάλκης· έχει συμβάλει στη διαμόρφωση μιας σύγχρονης πολιτιστικής ταυτότητας που συνδυάζει την παράδοση, την εκπαίδευση, τη διεθνή συνεργασία και τη δημιουργική εξωστρέφεια.
Πηγή: elculture.gr / Σίβυλλα Λυμπεροπούλου