ΓΙΑΝΝΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΔΗΣ: ΟΙ ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ ΕΝΟΣ ΟΡΑΜΑΤΟΣ
Μετριοπαθής σχολιασμός της συνέντευξης του καλλιτεχνικού διευθυντή του Μουσείου
Ο ορισμός καλλιτεχνικού διευθυντή στο Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης Ρόδου προκάλεσε δικαιολογημένες αντιδράσεις για τις διαδικασίες που ακολουθήθηκαν. Εδώ όμως δε θα ασχοληθούμε με αυτή την πλευρά του θέματος. Θα επιχειρήσουμε να σχολιάσουμε τη συνέντευξή του στην εφημερίδα Ροδιακή της 6/4 που είναι ενδιαφέρουσα, τόσο γι’ αυτά που ειπώθηκαν όσο και γι’ αυτά που παραλήφθηκαν.
Να θυμίσουμε ότι ο κ. Πράπογλου μεταπήδησε από τη θέση του Προέδρου της Καλλιτεχνικής Επιτροπής του Μουσείου στο νέο του αξίωμα, μετά από μια διετή θητεία που δεν εντυπωσίασε. Το παρελθόν βέβαια δεν προδιαγράφει πάντα το μέλλον και είναι πιθανό να τα καταφέρει καλύτερα στο νέο του ρόλο.
Η πρώτη εντύπωση είναι ότι δείχνει να έχει εντοπίσει βασικά προβλήματα του Μουσείου. Η φυσιογνωμία και προβολή της συλλογής, το άνοιγμα στην κοινωνία, το πρόγραμμα των εκθέσεων είναι ζητήματα στα οποία προτείνονται λύσεις. Εδώ κι εκεί βρίσκουμε ενδιαφέρουσες και πρωτότυπες ιδέες, αλλού αμφίβολες ή ελλειπώς επεξεργασμένες διατυπώσεις.
Πολύ σωστά αποδοκιμάζεται έμμεσα η άκριτη παραχώρηση της Νέας Πτέρυγας σε ομιλίες και παρουσιάσεις βιβλίων ή τονίζεται η ανάγκη της παρουσίας του Μουσείου στο διαδίκτυο, που τώρα είναι υποτυπώδης. Ο διάλογος που θέλει να ανοίξει με σύγχρονους καλλιτέχνες που θα εμπνέονται από έργα της συλλογής, είναι επίσης πολλά υποσχόμενος.
Από την άλλη μεριά, δε νομίζουμε ότι το ανοιχτό κάλεσμα είναι ο κατάλληλος τρόπος για να διερευνηθεί και προβληθεί η εικαστική ζωή στη Ρόδο. Στο παρελθόν αυτό οδήγησε συχνά σε ισοπεδωτικά αποτελέσματα.
Την απαραίτητη ιεράρχηση οφείλει ακριβώς να κάνει ο επιμελητής που αναλαμβάνει την πρωτοβουλία -και να αποδεχθεί την ευθύνη για τις επιλογές του.
Τα βιντεάκια (!) από τις δράσεις του παρελθόντος και τα εικαζόμενα σχόλια από τη φανταστική κοινότητα μελών της ομάδας του Μουσείου στα σόσιαλ μήντια, δε χρειάζεται να τα σχολιάσουμε.
Η κυριότερη όμως αδυναμία που αναδύεται από τη συνέντευξη είναι η προβληματική σχέση που φαίνεται να έχει ο νέος καλλιτεχνικός διευθυντής με την πραγματικότητα του Μουσείου, ως ενός οργανισμού με συγκεκριμένες ιστορικές και κοινωνικές αναφορές.
Προβάλλεται η ιδέα της οργάνωσης εκθέσεων για την προβολή της φυσιογνωμίας του Μουσείου με “άξονα” τις δωρεές που εμπλούτισαν τη συλλογή. Αυτό είναι ένα πολύ μεγάλο λάθος! Δωρεές σημαντικές έχουν πράγματι γίνει, ωστόσο την ιδιοπροσωπία του Μουσείου ορίζουν κυρίως οι αγορές έργων.
Εκεί θα δούμε τις προθέσεις των εκάστοτε υπευθύνων, την πορεία που διανύθηκε και την παράδοση που έχει δημιουργηθεί Οι αριθμοί έχουν μικρή σημασία. Τα 500 έργα που προήλθαν από αγορές είναι περισσότερο αντιπροσωπευτικά από τα διπλάσια περίπου των δωρεών.
Όμως γιατί να προκρίνουμε τέτοιους διαχωρισμούς; Επείγουσα είναι η ανάγκη να ανακαλύψουμε πάλι το χαρακτήρα και τη φυσιογνωμία του Μουσείου όπως διαμορφώθηκε ιστορικά (με αγορές και δωρεές!) -και αυτός είναι ο ασφαλέστερος τρόπος για τον αναγκαίο αναστοχασμό και τη χάραξη μιας πειστικής πρότασης για το μέλλον.
Πιο γόνιμη θα ήταν η οργάνωση δύο ή τριων εκθέσεων που θα έδειχναν την ιστορία του Μουσείου μέσα από την εξέλιξη και τον εμπλουτισμό της συλλογής του. Αυτό προϋποθέτει βέβαια έρευνα αρχείων και επαρκή γνώση των γεγονότων, δηλαδή συστηματική και αθόρυβη εργασία.
Ενοχλεί επίσης η άγνοια σημαντικών δράσεων που έγιναν στο παρελθόν και θα έπρεπε να ήταν οδηγός για προαναγγελλόμενα σχέδια, αφού προσαρμοστούν βέβαια στις ανάγκες της σημερινής πραγματικότητας. Η τέχνη στους ιστορικούς χώρους, η απόπειρα μιας σύνδεσης με την επαγγελματική και τουριστική ζωή της πόλης, όλα αυτά δοκιμάστηκαν με διαφορετικούς βαθμούς επιτυχίας και σχηματίζουν ένα πολύτιμο απόθεμα πείρας και γνώσεων που περιμένει την αξιοποίησή του.
Το μότο της εταιρείας artefact στην οποία ο κ. Πράπογλου είναι ο ιδρυτής, και λειτούργησε σα δίαυλος για τον διορισμό του στη θέση του καλλιτεχνικού διευθυντή, μας ενημερώνει ότι φιλοσοφία του είναι “μια νομαδική προσέγγιση στην τυπολογία των εκθέσεων σύγχρονης τέχνης”. Πολύ ενδιαφέρον, όμως το μουσείο δεν είναι θεσμός της νομαδικής ζωής, είναι έργο σταθερά εγκατεστημένων πληθυσμών. Αναρωτιόμαστε μήπως εδώ υπάρχει μια εγγενής αντίφαση που θα αναπαράγει διαρκώς προβλήματα.
Μια δυσάρεστη αίσθηση αφήνει το ύφος της συνέντευξης. Η χρήση της αντωνυμίας του α’ προσώπου είναι υπερβολική! Οι περιαυτολογίες εμποδίζουν τη χάραξη προγράμματος και τη νηφάλια αποτίμηση των σχεδιασμών και των προτάσεων.
Σε κάθε περίπτωση μας αδικεί η εντύπωση που μας μένει σαν επίγευση, ότι οι άνθρωποι στη Ρόδο είναι αδαείς ιθαγενείς που περιμένουν τον μεσία για να σώσει τον πολιτισμό τους. Αυτός δεν είναι λόγος πάντως για να μην ευχηθούμε επιτυχία στον καλλιτεχνικό διευθυντή του Μουσείου.