Η απόφαση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων (ΗΑΕ) να αποχωρήσουν από τον ΟΠΕΚ δεν είναι απλώς μια ακόμη διαμάχη μέσα σε ένα πετρελαϊκό καρτέλ που σβήνει.
Είναι το πιο σαφές μήνυμα μέχρι στιγμής ότι η εποχή του ελέγχου στο χώρο του πετρελαίου, που επιβάλλεται από τον ΟΠΕΚ και τον διευρυμένο εταίρο του ΟΠΕΚ+, φτάνει στο τέλος της.
Το Αμπου Ντάμπι έχει καταλήξει σε αυτό που το Ριάντ, η Μόσχα και η υπόλοιπη ομάδα αρνούνται ακόμη να αποδεχτούν: το μέλλον ανήκει σε όσους κατακτούν μερίδιο αγοράς όσο η παγκόσμια ζήτηση πετρελαίου διατηρεί ακόμη αξία.
-
Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, αυτή η δομική ρήξη αποτελεί δώρο – ένα δώρο που ευθυγραμμίζεται απόλυτα με την οικονομική πολιτική «Πρώτα η Αμερική» της κυβέρνησης Τραμπ, αυτό που ο Αμερικανός Υπουργός Εξωτερικών, Σκοτ Μπεσεντ, έχει ονομάσει “Economic Fury”, την επιβολή σε συμμάχους και αντιπάλους να γίνουν πιο αυτοδύναμοι και πιο προσανατολισμένοι στην οικονομική κυριαρχία.
Για χρόνια τα ΗΑΕ έπαιζαν σύμφωνα με τους κανόνες του καρτέλ. Η Σαουδική Αραβία έθετε τον τόνο, η Ρωσία τον ενίσχυε και οι μικρότεροι παραγωγοί, όπως το Αμπου Ντάμπι, μείωναν υπάκουα την παραγωγή για να υπερασπιστούν τις τιμές.
Η συμφωνία άντεξε όσο όλοι μοιράζονταν τον ίδιο στόχο: να κρατούν βαρέλια εκτός αγοράς ώστε να στηρίζουν τα έσοδα χωρίς να σκοτώνουν τη μακροπρόθεσμη ζήτηση. Αυτή η λογική δεν λειτουργεί πλέον για τα ΗΑΕ.
Η ADNOC έχει δαπανήσει δισεκατομμύρια για να επεκτείνει την υποδομή της με σαφή στόχο τα 5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως αργού μέχρι το 2027. Οι ποσοστώσεις του ΟΠΕΚ+ επανειλημμένα περιόριζαν την ικανότητά της να αξιοποιήσει αυτές τις επενδύσεις.
-
Τα ΗΑΕ θέλουν τώρα ταχύτητα – να μετατρέψουν το πετρέλαιο στο έδαφος σε κυρίαρχο πλούτο όσο ο κόσμος το χρειάζεται ακόμη – αντί για υπομονή. Αποχωρούν επειδή αρνούνται να αφήσουν τη συλλογική συγκράτηση να πνίξει τις δικές τους φιλοδοξίες.
Δεν πρόκειται για προσωρινή διαμάχη. Είναι αλλαγή καθεστώτος στην πετρελαϊκή αγορά. Η δομική μετατόπιση είναι από την υπεράσπιση της τιμής στην κατάκτηση μεριδίου αγοράς.
-
Η συνοχή του ΟΠΕΚ, ήδη τεντωμένη από εσωτερικές παραβάσεις και εξωτερικό ανταγωνισμό, διαλύεται εμφανώς. Η μακροπρόθεσμη προοπτική των τιμών γίνεται αρνητική. Περισσότερα βαρέλια θα φτάνουν στην αγορά ακριβώς τη στιγμή που το καρτέλ μπορεί λιγότερο να αντέξει τον ανταγωνισμό.
Οι πόλεμοι και η γεωπολιτική – κυρίως οι τρέχουσες εντάσεις που σχετίζονται με το Ιράν στο Στενό του Ορμούζ – θα εξακολουθούν να προκαλούν βραχυπρόθεσμες ανατιμήσεις.
Τα ασφάλιστρα, τα αποθέματα και ο άμεσος κίνδυνος ναυσιπλοΐας θα καθορίζουν την τιμή του πρώτου μήνα. Αλλά οι δομές, όχι οι ανατιμήσεις, καθορίζουν τα καθεστώτα. Το οριακό βαρέλι γίνεται γεωπολιτικό εργαλείο, όχι απλώς οικονομική μονάδα.
-
Για τις Ηνωμένες Πολιτείες αυτή η εξέλιξη είναι στρατηγικά θετική σε πολλαπλά επίπεδα. Πρώτον, επιταχύνει την ανάδειξη της Αμερικής ως αδιαμφισβήτητης υπερδύναμης των πόρων.
Οι ΗΠΑ έγιναν ο μεγαλύτερος παραγωγός αργού στον κόσμο το 2018 και έφτασαν σε ρεκόρ 13,2 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα το 2024. Οι χαμηλότερες παγκόσμιες τιμές δεν απειλούν αυτή την πρωτοκαθεδρία, την ενισχύουν.
Οι αμερικανοί παραγωγοί σχιστολιθικού πετρελαίου έχουν αποδείξει επανειλημμένα ότι μπορούν να ευδοκιμήσουν σε τιμές που χρεοκοπούν υψηλότερου κόστους μέλη του ΟΠΕΚ. Ένα πιο αδύναμο καρτέλ σημαίνει λιγότερη ικανότητα της Σαουδικής Αραβίας και της Ρωσίας να ελέγχουν τις τιμές προς τα πάνω.
-
Αυτό μεταφράζεται άμεσα σε χαμηλότερο κόστος βενζίνης και θέρμανσης για τα αμερικανικά νοικοκυριά – μια de facto μείωση φόρων – και σε ισχυρό όπλο κατά του πληθωρισμού. Σε μια εποχή που η Ομοσπονδιακή Τράπεζα εξακολουθεί να παλεύει με επίμονες τιμές, η φθηνότερη ενέργεια είναι μακροοικονομικό πυρομαχικό.
Δεύτερον, η κίνηση των ΗΑΕ συνάδει με τον πυρήνα της “Economic Fury” του Τραμπ: Πρώτα η Αμερική που εφαρμόζεται μέσω της εξαφάνισης του κινδύνου και όχι αποσύνδεσης. Η κυβέρνηση δεν εγκαταλείπει συμμάχους ούτε αποσύρεται από την παγκόσμια εμπλοκή. Απαιτεί να γίνουν πιο ισχυροί, πιο αυτοδύναμοι και πιο προσανατολισμένοι στην οικονομική κυριαρχία.
Ένα διασπασμένος ΟΠΕΚ μειώνει τη μόχλευση του καρτέλ στην παγκόσμια προσφορά και τιμολόγηση, δίνοντας στην Ουάσινγκτον μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων. Ο Τραμπ μπορεί να πιέζει το καρτέλ. Η γεωγραφία (το Στενό του Ορμούζ) εξακολουθεί να επιβάλλει όρια, αλλά η συνολική ισορροπία κλίνει προς τις Ηνωμένες Πολιτείες.
-
Η χαμηλότερη ισχύς του καρτέλ αποδυναμώνει αντιπάλους που εξαρτώνται από υψηλά έσοδα πετρελαίου – τη Ρωσία πιο προφανώς, αλλά και το Ιράν και τη Βενεζουέλα. Ταυτόχρονα δημιουργεί χώρο για αξιόπιστους νέους προμηθευτές όπως τα ΗΑΕ να προσφέρουν στην αγορά κάτι πιο πολύτιμο από φθηνά, βαμμένα με κυρώσεις βαρέλια: γεωπολιτικά σταθερή προσφορά.
Τρίτον, το “Νέο Μεγάλο Παιχνίδι” που εξελίσσεται τώρα στην ενέργεια, τις εμπορικές διαδρομές και τα στρατηγικά εμπορεύματα ευνοεί τον συναλλακτικό ρεαλισμό που ορίζει τη δόγμα Τραμπ.
Η Κίνα, που παραμένει βαριά εκτεθειμένη στις ροές του Κόλπου, θέλει ασφαλείς και διαφοροποιημένες προμήθειες. Το Πεκίνο έχει βασιστεί σε φθηνό ιρανικό και Βενεζουέλας αργό πετρέλαιο, αλλά αυτά τα βαρέλια συνοδεύονται από κινδύνους κυρώσεων, υψηλότερα ασφάλιστρα και πολιτική αβεβαιότητα.
-
Πιο αυτόνομα ΗΑΕ μπορεί να προσφέρουν αξιοπιστία χωρίς τις επιπλοκές. Τα ίδια τα ΗΑΕ επιδιώκουν σχετικότητα τόσο στην Ουάσινγκτον όσο και στο Πεκίνο – αυτονομία και όχι ευθυγράμμιση. Αυτή η τοποθέτηση δεν βλάπτει τα αμερικανικά συμφέροντα. Αποδυναμώνει την πειθαρχία του καρτέλ και εμποδίζει οποιοδήποτε ενιαίο μπλοκ να υπαγορεύει όρους.
Η επιθυμία της Σαουδικής Αραβίας να διατηρήσει την εξουσία του καρτέλ και η προτίμηση της Ρωσίας για διατάραξη ελέγχονται. Το οριακό βαρέλι γίνεται εργαλείο μόχλευσης και όχι μέσο συντονισμένης συγκράτησης.
Οι συστημικές αναλύσεις θα εστιάσουν στον άμεσο θόρυβο – τις εντάσεις στον Ορμούζ, τη βραχυπρόθεσμη αστάθεια τιμών ή την οπτική μιας μεγάλης παραγωγού χώρας του Κόλπου που αποχωρεί από τον ΟΠΕΚ. Οι σοβαροί στρατηγικοί αναλυτές κοιτάζουν πέρα από τις επικεφαλίδες στη μετατόπιση καθεστώτος.
-
Η εποχή της σπανιότητας από το καρτέλ υποχωρεί στην εποχή του πετρελαίου κατάκτησης μεριδίου. Σε αυτό το νέο περιβάλλον οι Ηνωμένες Πολιτείες κατέχουν αποφασιστικά πλεονεκτήματα: τη μεγαλύτερη, πιο ευέλικτη βάση παραγωγής στον πλανήτη, τεχνολογική υπεροχή στο σχιστολιθικό και βαθιά ύδατα, και μια κυβέρνηση που δεν διστάζει να χρησιμοποιήσει την ενέργεια ως οικονομικό και διπλωματικό όπλο.
Η αποχώρηση των ΗΑΕ δεν είναι απλώς θετική για τους Αμερικανούς καταναλωτές και παραγωγούς. Είναι στρατηγικός επιταχυντής για το ευρύτερο όραμα της κυβέρνησης Τραμπ. Αποδεικνύει ότι η παλιά μεταπολεμική τάξη – χτισμένη σε ελεγχόμενη σπανιότητα και συλλογικό καθορισμό τιμών – διαλύεται υπό την πίεση του εθνικού συμφέροντος.
Στη θέση της αναδύεται μια πιο ανταγωνιστική, πιο ρευστή αγορά όπου οι Ηνωμένες Πολιτείες, ως η κορυφαία ενεργειακή δύναμη, θέτουν τον ρυθμό αντί να αντιδρούν σε αυτόν.
-
Αυτό είναι ακριβώς ο κόσμος που η “Economic Fury” του Τραμπ σχεδιάστηκε να εκμεταλλευτεί: ένας κόσμος όπου τα καρτέλ εξασθενούν, οι σύμμαχοι πιέζονται να σταθούν ψηλότερα, οι αντίπαλοι χάνουν την ισχύ τιμολόγησης και τα αμερικανικά νοικοκυριά και η βιομηχανία αποκομίζουν τα μερίσματα από φθηνότερη, πιο άφθονη ενέργεια.
Τα ΗΑΕ έχουν κάνει την επιλογή τους. Η Ουάσινγκτον την καλωσορίζει με στρατηγική ικανοποίηση. Το τέλος της πειθαρχίας του καρτέλ δεν είναι κρίση. Είναι το άνοιγμα που περίμεναν οι Ηνωμένες Πολιτείες.
* Ο Δημήτρης Γ. Απόκης, είναι Διεθνολόγος, με ειδίκευση στην Αμερικανική Εξωτερική Πολιτική, Γεωπολιτική και Διεθνή Οικονομία. Απόφοιτος των πανεπιστημίων The American University, School of International Service, και The Johns Hopkins University, The Paul H. Nitze, School of Advanced International Studies της Ουάσιγκτον. Είναι μέλος του The International Institute for Strategic Studies, του Λονδίνου. Ως Δημοσιογράφος, υπήρξε επί σειρά ετών διαπιστευμένος ανταποκριτής στο Λευκό Οίκο, στο Στέητ Ντιπάρτμεντ και στο Αμερικανικό Πεντάγωνο.