Στα βασικά ζητήματα που βρίσκονται στο επίκεντρο της εκπαιδευτικής πολιτικής τοποθετήθηκε η υπουργός Παιδείας, Σοφία Ζαχαράκη, στη συνέντευξη που παραχώρησε στο Vidcast του alfavita.gr και στον δημοσιογράφο Νίκο Λούρδα.
Η συζήτηση κάλυψε ένα ευρύτατο φάσμα ζητημάτων: τη μείωση των αιτήσεων εκπαιδευτικών για πρόσληψη και τις αποχωρήσεις από την υπηρεσία, τις συνθήκες εργασίας, στέγασης και σίτισης των αναπληρωτών, το ειδικό μισθολόγιο, τα λειτουργικά κενά και τις φάσεις προσλήψεων της νέας σχολικής χρονιάς, την παράλληλη στήριξη, το νέο πολυνομοσχέδιο —με την ένταξη της ΑΣΠΑΙΤΕ στο ΕΚΠΑ και τη μισθοδοσία κληρικών στα Πρεσβυγενή Πατριαρχεία—, την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών και τις σχολικές υποδομές, τις εντάσεις στα σχολεία και τις σχέσεις με τους γονείς, την ψυχολογική πίεση των μαθητών και τη σχολική ύλη, καθώς και τον σχεδιασμό για τις Πανελλαδικές, το Εθνικό Απολυτήριο και το νέο Λύκειο.
Σε όλο το εύρος των θεμάτων, η κ. Ζαχαράκη συνδύασε την αναγνώριση των δυσκολιών —«δεν θα εξωραΐσω ποτέ την κατάσταση», είπε χαρακτηριστικά για την καθημερινότητα των αναπληρωτών— με την παρουσίαση συγκεκριμένων σχεδιασμών, χρονοδιαγραμμάτων και προγραμμάτων, ξεκαθαρίζοντας παράλληλα ότι δεν πιστεύει «ούτε σε αυτόματα σχήματα ούτε σε μαγικές λύσεις»..
Οι δυσκολίες που απομακρύνουν τους εκπαιδευτικούς από το δημόσιο σχολείο
Με αφορμή τα στοιχεία που έθεσε ο δημοσιογράφος Νίκος Λούρδας —22.000 λιγότεροι εκπαιδευτικοί υπέβαλαν αίτηση διορισμού μέσω ΑΣΕΠ σε σχέση με το 2023, ενώ 1.417 είτε δεν ανέλαβαν την υπηρεσία τους είτε αποχώρησαν στη διάρκεια της χρονιάς.
Στο ερώτημα γιατί το δημόσιο σχολείο δεν μπορεί πλέον ούτε να προσελκύσει ούτε να κρατήσει εκπαιδευτικούς, η υπουργός απέφυγε τη μονολεκτική απάντηση, περιγράφοντας ένα «πολυπαραγοντικό» φαινόμενο:
Οι σχεδόν 50.000 διορισμοί από το 2019 και μετά απορρόφησαν σημαντικό μέρος των υποψηφίων που βρίσκονταν στους πίνακες· οι 5.000-5.500 αφυπηρετήσεις κάθε χρόνο ανοίγουν διαρκώς νέα κενά· και οι περιζήτητες ειδικότητες —με χαρακτηριστικό παράδειγμα τους αποφοίτους Πληροφορικής— έχουν περισσότερες εναλλακτικές επαγγελματικές επιλογές στον ιδιωτικό τομέα.
Η υπουργός τοποθέτησε το πρόβλημα και σε διεθνές πλαίσιο, σημειώνοντας ότι η κρίση ελκυστικότητας του επαγγέλματος «είναι πολύ πιο έντονη σε Ευρώπη και Αμερική». Δεν απέφυγε όμως την ελληνική ιδιαιτερότητα: τη ζωή του αναπληρωτή.
Τι απάντησε για το ειδικό μισθολόγιο και τις υποσχέσεις Γαβρόγλου
Στη συζήτηση τέθηκε και το ενδεχόμενο ένταξης των εκπαιδευτικών σε ειδικό μισθολόγιο, πρόταση που είχε διατυπώσει σε προηγούμενο επεισόδιο του Vidcast του alfavita.gr ο πρώην υπουργός Παιδείας, Κώστας Γαβρόγλου.
Η Σοφία Ζαχαράκη σχολίασε ότι ο πρώην υπουργός είχε τη δυνατότητα να προχωρήσει σε μια τέτοια παρέμβαση κατά τη διάρκεια της θητείας του, ενώ αναφέρθηκε και στη στάση της προηγούμενης κυβέρνησης απέναντι στη διπλή μοριοδότηση και στο ζήτημα της στέγασης των νέων εκπαιδευτικών.
Η δική της τοποθέτηση ήταν σαφής: «Δεν υπόσχομαι ειδικό μισθολόγιο. Υπόσχομαι αυτά που έχω κάνει και θα κάνω».
Η υπουργός συνέδεσε τη βελτίωση του διαθέσιμου εισοδήματος τόσο με τις οριζόντιες αυξήσεις στο Δημόσιο όσο και με τη μείωση βασικών εξόδων διαβίωσης, όπως η στέγαση και η σίτιση. Ως παραδείγματα ανέφερε τον Άγιο Βασίλειο Ρεθύμνου, όπου —με χρηματοδότηση του υπουργείου Εσωτερικών προς τον δήμο— εκπαιδευτικοί πληρώνουν 50 ευρώ ενοίκιο αντί για 450, και την Ιθάκη, όπου η παραχώρηση της μαθητικής εστίας στον δήμο θα δημιουργήσει κατοικίες για εκπαιδευτικούς, γιατρούς και νοσηλευτές.
Τα λειτουργικά κενά και το νέο χρονοδιάγραμμα των αναπληρωτών
Ερωτηθείσα με βάση την εκτίμηση για περίπου 50.000 λειτουργικά κενά στην έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς —με τους μόνιμους διορισμούς να κινούνται κοντά στους 5.500— η υπουργός επιβεβαίωσε ότι υπάρχουν λειτουργικά κενά και ανέφερε ότι κατά τη σχολική χρονιά που ολοκληρώθηκε πραγματοποιήθηκαν συνολικά 47.000 προσλήψεις αναπληρωτών, δεσμευόμενη να συνεχίσει να διεκδικεί υψηλό αριθμό.
Πότε θα γίνουν οι προσλήψεις αναπληρωτών: Α΄ φάση τέλη Αυγούστου, Β΄ φάση μέσα στον Σεπτέμβριο
Για τους χιλιάδες υποψήφιους αναπληρωτές, η υπουργός παρουσίασε το χρονοδιάγραμμα των προσλήψεων της νέας χρονιάς. Η πρώτη φάση, όπως ανέφερε, «φέτος θα είναι νωρίτερα»: οι προσλήψεις θα ανακοινωθούν τέλη Αυγούστου με αρχές Σεπτεμβρίου, «για να έχουν περισσότερο χρόνο οι άνθρωποι να πάνε στο μέρος που θα υπηρετήσουν». Η δεύτερη φάση θα πραγματοποιηθεί «μέσα στον Σεπτέμβριο» και «όχι τέλη Οκτωβρίου που γινόταν παλιά», έπειτα από «πολύ μεγάλη προσπάθεια», όπως σημείωσε, ενώ στη συνέχεια το υπουργείο θα πάρει περισσότερο χρόνο για να οργανωθεί το σύστημα πριν από την επόμενη φάση.
Η κ. Ζαχαράκη αναγνώρισε πάντως ότι το σύστημα παραμένει ευάλωτο στα ξαφνικά κενά, υπενθυμίζοντας ότι πέρυσι πραγματοποιήθηκαν 10.000 διορισμοί και, μέσα σε δύο-τρεις ημέρες, ακολούθησαν 2.500 άδειες — νόμιμο δικαίωμα που κανείς δεν αμφισβητεί, όπως σημείωσε, το οποίο όμως δημιουργεί δευτερογενή πίεση στο σύστημα. Ένα νέο ψηφιακό σύστημα θα αξιοποιηθεί για την καλύτερη πρόβλεψη των κενών, ενώ προτεραιότητα θα δοθεί στα πανελλαδικώς εξεταζόμενα μαθήματα στα δυσπρόσιτα σχολεία.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην παράλληλη στήριξη: «Είναι ένα μεγάλο ζήτημα που θα κληθεί να αντιμετωπίσει και ο επόμενος ή η επόμενη υπουργός Παιδείας».
Το πολυνομοσχέδιο: ΑΣΠΑΙΤΕ στο ΕΚΠΑ και μισθοδοσία κληρικών στα Πατριαρχεία
Το νέο πολυνομοσχέδιο αναμένεται να τεθεί σε διαβούλευση μέσα στο επόμενο δεκαπενθήμερο και θα περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, δύο βασικές ρυθμίσεις:
Πρώτον, την ένταξη της ΑΣΠΑΙΤΕ στο ΕΚΠΑ — μια αλλαγή που, κατά την υπουργό, εκτιμάται ότι θα συμβάλει στην αντιμετώπιση του ζητήματος της αναγνώρισης των επαγγελματικών δικαιωμάτων και στην αναβάθμιση της σχολής, με «πλήρεις διαβεβαιώσεις» προς προσωπικό, φοιτητές και αποφοίτους.
Δεύτερον, τη μισθοδοσία κληρικών στα Πρεσβυγενή Πατριαρχεία, την οποία η κ. Ζαχαράκη χαρακτήρισε «κίνηση εθνικής σημασίας», εκτιμώντας ότι θα συγκεντρώσει στη Βουλή στήριξη ευρύτερη της Νέας Δημοκρατίας.
Στο ίδιο νομοσχέδιο θα περιληφθούν διατάξεις για τη σχολική ζωή, ενώ εξακολουθεί να εξετάζεται η ρύθμιση για τα Κέντρα Μελέτης, οι διατάξεις της οποίας, σύμφωνα με την υπουργό, δεν είναι ακόμη πλήρως ώριμες.
Εθνικό Απολυτήριο: Πόρισμα τον Νοέμβριο, νόμος έως την άνοιξη του 2027
Στο ερώτημα αν το υπουργείο «έχει κατεβάσει τα μολύβια» ενόψει εκλογών, η υπουργός παρουσίασε συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για τη μεγάλη μεταρρύθμιση.
Σύμφωνα με τη Σοφία Ζαχαράκη, η ανεξάρτητη επιτροπή που επεξεργάζεται τις προτάσεις για το Εθνικό Απολυτήριο αναμένεται να παραδώσει το πόρισμά της τον Νοέμβριο. Παράλληλα, μέσα στο επόμενο δίμηνο σχεδιάζεται να ξεκινήσει δημόσια διαβούλευση μέσω πλατφόρμας που οργανώνει ο «Διόφαντος», με διαφορετικές ομάδες ερωτήσεων για μαθητές, εκπαιδευτικούς, γονείς και το ευρύτερο κοινό. Οι μαθητές θα συμμετέχουν με τους κωδικούς τους στο school.gr, ενώ οι εκπαιδευτικοί θα εισέρχονται με τους δικούς τους κωδικούς. Στόχος του υπουργείου, όπως ανέφερε η υπουργός, είναι, μετά την υποβολή των προτάσεων της επιτροπής, να προχωρήσει στη νομοθέτηση του Εθνικού Απολυτηρίου και του νέου Λυκείου έως την άνοιξη του 2027.
Για τις Πανελλαδικές, η υπουργός ξεκαθάρισε ότι η κατάργησή τους δεν προβλέπεται άμεσα: «Οι μαθητές που βρίσκονται τώρα στο Λύκειο, καθώς και οι μαθητές της Β΄ και Γ΄ Γυμνασίου, πρέπει να γνωρίζουν ότι αυτή η συζήτηση δεν τους αφορά άμεσα». Το ζητούμενο, όπως το έθεσε, είναι ευρύτερο:
«Πρέπει να βρούμε το θάρρος και την τόλμη να ξανασυζητήσουμε τι είναι σήμερα το Λύκειο και πώς θα απομειώσουμε την αγωνία της τρίωρης εξέτασης, η οποία καθορίζει μια ολόκληρη ζωή».
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται η στρατηγική επιμόρφωσης «Πυξίδα Εκπαιδευτικού», μέσω της οποίας κάθε εκπαιδευτικός θα μπορεί, σύμφωνα με την υπουργό, να βρίσκει μέσω του ΙΕΠ επιμορφώσεις που ανταποκρίνονται στις ανάγκες του — από ψηφιακές και διοικητικές δεξιότητες έως θέματα ψυχοκοινωνικής υποστήριξης των μαθητών. Αναφέρθηκε επίσης στο πρόγραμμα ανακαινίσεων «Μαριέττα Γιαννάκου»: 238 σχολεία παραδίδονται φέτος το καλοκαίρι, με 550 νέες μελέτες να προγραμματίζονται για το 2027.
«Connected Parents» και νομικός συμπαραστάτης για τους εκπαιδευτικούς
Στην ερώτηση αν το σχολείο μπορεί να λειτουργήσει μέσα σε ένα κλίμα μηνύσεων γονέων, πειθαρχικών διαδικασιών και συγκρούσεων για την αξιολόγηση, η υπουργός απάντησε: «Όχι με ευκολία». Χαρακτήρισε το σχολείο αντανάκλαση της κοινωνίας, επικαλούμενη τα λόγια ενός ομότιμου καθηγητή της Φιλοσοφικής, σύμφωνα με τα οποία η κοινωνία δείχνει πολλές φορές τον ρυθμό — «εμείς», πρόσθεσε, «οφείλουμε να αντισταθούμε».
Η «αντίσταση» αυτή μεταφράζεται σε δύο νέες πρωτοβουλίες. Για τους γονείς, το πρόγραμμα «Connected Parents», που το υπουργείο θέλει να θέσει σε εφαρμογή με το νέο σχολικό έτος, θα προσφέρει καθοδήγηση από ειδικούς μέσα από διά ζώσης συνεδρίες και εξ αποστάσεως υποστήριξη. Για τους εκπαιδευτικούς και τα στελέχη της διοίκησης, το υπουργείο επεξεργάζεται σχέδιο για τον θεσμό του «Νομικού Συμπαραστάτη», ώστε να έχουν νομική υποστήριξη απευθείας από το υπουργείο όταν εμπλέκονται σε διαμάχες.
Ψυχολογική πίεση των μαθητών και σχολική ύλη: «Δεν μπορούμε με τα μέσα του 1980 να μιλάμε σε ένα παιδί που θα αποφοιτήσει το 2040»
Για την ψυχολογική πίεση των μαθητών, η κ. Ζαχαράκη ανέφερε ότι έχει ήδη γίνει μείωση της ύλης και ότι αναμένεται η συμβολή των νέων βιβλίων, ενώ στάθηκε στην επιβάρυνση που προκαλούν συνολικά το σχολείο, οι απογευματινές και εξωσχολικές δραστηριότητες και η συνεχής επαφή με τις οθόνες — χαρακτηρίζοντας τα σημερινά παιδιά «βαριά εργαζόμενους» ανθρώπους. Όπως σημείωσε, δεν μπορούμε, με τα μέτρα και τα μέσα του 1980, να απευθυνόμαστε σε ένα παιδί που θα αποφοιτήσει το 2040.
Η μεταρρύθμιση που θα κρίνει τη θητεία της — και η ερώτηση για το πολιτικό της μέλλον
Στο κλείσιμο της συνέντευξης, ο δημοσιογράφος ζήτησε από την υπουργό να ξεχωρίσει τη μία μεταρρύθμιση που, αν αποτύχει, θα θεωρήσει ότι η θητεία της δεν άφησε το αποτύπωμα που θα ήθελε. Η απάντησή της ήρθε χωρίς δισταγμό: το Εθνικό Απολυτήριο. «Θα ήθελα να συνδεθεί με μία προσπάθεια — δεν θα είμαι εδώ να δω την κατάληξή της», είπε χαρακτηριστικά, εξηγώντας: «Έχω πλήρη συναίσθηση του χρόνου και γνωρίζω ότι η εκπαίδευση απαιτεί χρόνο· δεν πιστεύω ούτε σε αυτόματα σχήματα ούτε σε μαγικές λύσεις».
Το «δεν θα είμαι εδώ» δεν πέρασε απαρατήρητο.
«Επειδή το άκουσα και δεν μπορώ να το αφήσω να πέσει κάτω», παρενέβη ο δημοσιογράφος, ρωτώντας την ευθέως αν, σε περίπτωση επανεκλογής της Νέας Δημοκρατίας, έχει στο μυαλό της κάποιον άλλο στόχο ή κάποιο άλλο υπουργείο. Η κ. Ζαχαράκη το γύρισε στο χιούμορ —«Εσείς είστε ο Πρωθυπουργός; Εγώ, όχι σίγουρα!»— και μίλησε με θέρμη για το υπουργείο Παιδείας, από το οποίο άλλωστε προέρχεται, έχοντας υπηρετήσει σε αυτό και ως εκπαιδευτικός και ως αποσπασμένη υπάλληλος:
«Το αγαπώ πάρα πολύ — καμιά φορά σε πληγώνει, αλλά είναι κάτι που αγαπώ πολύ να κάνω».Αυτό που κράτησε ως ουσία ήταν η συνέχεια των εκπαιδευτικών πολιτικών, ανεξαρτήτως κυβερνήσεων — και μάλιστα με ένα παράδειγμα από τη δική της εμπειρία: όπως αναγνώρισε, και η ίδια συνέχισε πολιτικές που βρήκε από τον ΣΥΡΙΖΑ, όπως τον θεσμό των ψυχολόγων και των κοινωνικών λειτουργών που ξεκίνησε από τα ΕΠΑΛ.
«Αν οποιοσδήποτε με διαδεχθεί στο υπουργείο βρει και διατηρήσει σημαντικά πράγματα από τη δική μας θητεία, αυτό θα είναι μια σπουδαία στιγμή για την εκπαίδευση», κατέληξε.
