Μαρία Γκασούκα: «Η γυναικοκτονία είναι πολιτικό και σεξιστικό έγκλημα – Η κυβερνητική άρνηση νομικής αναγνώρισης συσκοτίζει την πατριαρχική βία»
Η Ομότιμη Καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αιγαίου και μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου του Ινστιτούτου Αλέξης Τσίπρας παρεμβαίνει με σκληρή γλώσσα για το κύμα έμφυλης βίας, καταγγέλλοντας την πολιτική αδράνεια, τη συστημική σιωπή των φορέων και την αναγκαιότητα άμεσης ποινικής κατοχύρωσης του όρου.
ΓΡΑΦΕΙ Η ΠΕΓΚΥ ΝΤΟΚΟΥ
Ακόμη δύο γυναικοκτονίες και μάλιστα πολύ πρόσφατα ήρθαν να προστεθούν στον τραγικό και διαρκώς αυξανόμενο κατάλογο των θυμάτων της έμφυλης βίας στη χώρα μας. Κάθε φορά που η επικαιρότητα συγκλονίζεται από ένα νέο στυγερό έγκλημα, η κοινωνία παρακολουθεί παγωμένη, τα μέση ενημέρωσης αφιερώνουν ώρες τηλεοπτικού χρόνου, η οργή ξεχειλίζει, όμως το θεμελιώδες ερώτημα παραμένει αμείλικτο:
Γιατί αυτή η ανείπωτη τραγωδία συνεχίζεται χωρίς τέλος;
Η απάντηση δεν μπορεί να περιορίζεται στην εύκολη ρητορική περί «ατομικής ευθύνης του δράστη». Η έμφυλη βία δεν εκδηλώνεται εν κενώ· κυοφορείται σε ένα κοινωνικό και πολιτικό περιβάλλον που ανέχεται τα πατριαρχικά στερεότυπα, τις σχέσεις εξουσίας και τις αναχρονιστικές αντιλήψεις που αντιμετωπίζουν τη γυναίκα ως ιδιοκτησία.
Για τις βαθιές αίτιες του φαινομένου, τη θεσμική απουσία της Πολιτείας, αλλά και τη συνενοχή της θεσμικής σιωπής, τοποθετείται με μια χειμαρρώδη παρέμβαση η Μαρία Γκασούκα, Ομότιμη Καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αιγαίου και Μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου του Ινστιτούτου Αλέξης Τσίπρας.
«Δεν εμφανίζεται στα καλά καθούμενα η γυναικοκτονία – Είναι ένα εκκρεμές βίας»
Η κα Γκασούκα ξεκαθαρίζει από την πρώτη στιγμή ότι η δολοφονία μιας γυναίκας είναι η κατάληξη μιας μακράς αλυσίδας κακοποίησης και υποτίμησης που η κοινωνία οφείλει να αναγνωρίσει και να αποδομήσει έγκαιρα:
«Δυστυχώς αυτό είναι γεγονός. Ακόμα δύο γυναικοκτονίες. Και βλέπουμε ότι πραγματικά μεγαλώνει συνεχώς αυτή η λίστα, αυτός ο κατάλογος, ο τραγικός κατάλογος των θυμάτων της βίας, της έμφυλης βίας. Μία φορά ακόμα η κοινωνία παρακολουθεί, φαντάζομαι συγκλονισμένη το γεγονός. Τα μέσα αφιερώνουν ώρες συζήτησης, εκφράζεται οργή, θλίψη βέβαια. Όμως μετά από κάθε γυναικοκτονία το ερώτημα παραμένει: Γιατί συνεχίζεται αυτή η αναλγησία;»
«Και βέβαια δεν ξεμπερδεύουμε απαντώντας ότι είναι ατομική ευθύνη του (κάθε) δράστη. Κι αυτό πρέπει να το καταλάβουν πάρα πολύ καλά. Είναι και ένα κοινωνικό περιβάλλον που εξακολουθεί να ανέχεται στερεότυπα, αντίληψη κυριαρχίας, σχέσεις εξουσίας, απόψεις που θέλουν τη γυναίκα κτήμα, ιδιοκτησία, αντικείμενο ελέγχου. Δεν εμφανίζεται στα καλά καθούμενα η γυναικοκτονία. Το έχουμε ξαναπεί ότι είναι ένα εκκρεμές βίας που ξεκινάει από μια λεκτική διατύπωση και φτάνει στη δολοφονία. Έτσι είναι και πρέπει να το καταλάβουμε αυτό.»
Η συλλογική ευθύνη της κοινωνίας και ο ρόλος των φορέων
Στη συνέχεια, η ίδια υπογραμμίζει ότι η αντιμετώπιση της έμφυλης βίας δεν αφορά αποκλειστικά τις γυναίκες, αλλά αποτελεί ζήτημα δημοκρατίας που αγγίζει κάθε κοινωνικό θεσμό, από τα σχολεία μέχρι τα συνδικάτα και τους επιστημονικούς συλλόγους.
«Θεωρώ ότι υπάρχει μια κυρίαρχη αντίληψη που διαχέεται σε ολόκληρη την κοινωνία. Δεν είναι “γυναικείο θέμα”. Αφορά όλη την κοινωνία. Αφορά αυτούς που σιωπούν όταν ακούν σεξιστικά σχόλια, τους φίλους που αντιλαμβάνονται έγκαιρα συμπεριφορές βίας. Αφορά τον τρόπο που μεγαλώνουν τα παιδιά μας, χωρίς την ιδέα ότι η δύναμη ή η σωματική ρώμη σημαίνει επιβολή. Αφορά τα σχολεία, τα πανεπιστήμια, τους χώρους εργασίας και το συνδικαλιστικό κίνημα.»
Η κα Γκασούκα ασκεί δριμεία κριτική στη δραματική απουσία δημόσιων τοποθετήσεων από θεσμικούς φορείς, συνδικάτα και επιστημονικές ενώσεις, στηλιτεύοντας παράλληλα τη χρήση εξωραϊστικών όρων από τα ΜΜΕ:
«Δεν βλέπω μια ανακοίνωση από το συνδικαλιστικό κίνημα, δεν βλέπω μια ανακοίνωση και από τη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα, που κι αυτοί υφίστανται βία τέτοιου είδους. Εδώ έχουμε μια παραβίαση θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η κοινωνία αρέσκεται να εκφράζει αγανάκτηση, αλλά αυτή συνδυάζεται και με την ιδέα ότι οι γυναικοκτονίες είναι “οικογενειακές τραγωδίες” ή “εγκλήματα πάθους”. Κάθε φορά που χρησιμοποιούμε τέτοιους εξωραϊστικούς όρους, αποκρύπτουμε την πραγματική διάσταση του προβλήματος.»
«Είναι ευθύνη και των ανδρών. Γιατί ένα πανεπιστήμιο όπως το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, που έφερε ουσιαστικά τις γυναικείες σπουδές στην Ελλάδα, δεν έβγαλε μια ανακοίνωση για αυτό το θέμα; Πού είναι η ΓΣΕΕ; Πού είναι οι ΑΔΕΔΥ; Πού είναι οι Δικηγορικοί Σύλλογοι; Πέστε μου έναν Δικηγορικό Σύλλογο αυτή τη στιγμή που έβγαλε μια ανακοίνωση για τις γυναικοκτονίες γενικώς. Κανένας. Μήπως έβγαλε ο Δικηγορικός Σύλλογος Ρόδου όταν βρέθηκε το κορμάκι της Ελένης Τοπαλούδη στη Ρόδο και αργότερα της Ντόρας; Αυτά ήταν γυναικοκτονίες ξεκάθαρα. Είναι τρομακτικό, είναι απίστευτο.»
Ευθείες βολές κατά της κυβέρνησης: «Αναχρονιστικές αντιλήψεις που αγγίζουν την ακροδεξιά»
Ιδιαίτερα αιχμηρή είναι η τοποθέτηση της Μαρίας Γκασούκα απέναντι στην κυβερνητική πολιτική και την ηγεσία των αρμόδιων υπουργείων, καταγγέλλοντας συστηματική συγκάλυψη και ιδεολογική αγκύλωση.
«Εγώ είμαι έξω φρενών με αυτό που συμβαίνει με την Πολιτεία. Αναφερόμαστε συλλογικά στη βία που συνδέεται με το φύλο και κυρίως στην ενδοοικογενειακή, αλλά βλέπουμε αστυνομικούς να ασκούν βία, να χρησιμοποιούν τα όπλα τους. Ο πρώην φρουρός στη Βουλή ξυλοκόπησε γυναίκα, κόρη, πεθερά, άλλος βιαιοπράγησε χθες στη γυναίκα του. Δεν μπορεί τα θύματα να είναι απλώς ένας αριθμός στις στατιστικές. Η προστασία του μισού πληθυσμού είναι ζήτημα δημοκρατίας, ισότητας και κοινωνικής δικαιοσύνης.»
«Δεν είναι τυχαίο που η Πολιτεία κρατάει αυτή τη στάση. Δεν είναι τυχαίο που ο κύριος Μητσοτάκης κρατάει αυτή τη στάση. Δεν είναι τυχαίο που η κυρία Υπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας μαζεύεται και δεν έχει ανοίξει ποτέ το στόμα της να πει μια κουβέντα. Όπως και η Γενική Γραμματέας Ισότητας. Μια φορά, μια λέξη, μια καταδίκη… Έλεος! Είναι πολιτική στάση. Είναι αναχρονισμός αντιλήψεων, βαθιά δεξιών αναχρονιστικών αντιλήψεων που αγγίζουν την ακροδεξιά.»
Γιατί η κυβέρνηση αρνείται τον όρο «Γυναικοκτονία» στον Ποινικό Κώδικα
Εστιάζοντας στον πυρήνα της νομικής και πολιτικής διαμάχης, η κα Γκασούκα εξηγεί γιατί η άρνηση θεσμοθέτησης του όρου «γυναικοκτονία» δεν αποτελεί μια απλή δογματική ή τεχνική διαφορά, αλλά μια συνειδητή πολιτική επιλογή:
«Γιατί δεν βάζουν τον όρο γυναικοκτονία στον Ποινικό Κώδικα; Γιατί πάνε να συσκοτίσουν το περιεχόμενο ενός σεξιστικού και τιμωρητικού εγκλήματος κάτω από τον γενικό όρο “ανθρωποκτονία” και να το τσουβαλιάσουν; Είναι πιο εύκολο να μιλάμε για άλλα ζητήματα και να μη μιλάμε για τη γυναικοκτονία. Ποιον εξυπηρετούμε; Ένα τόσο σοβαρό θέμα αφορά τη μισή ανθρωπότητα και οι αρμόδιοι και οι αρμόδιες το βουλώνουν.»
«Η άρνηση της κυβέρνησης να εντάξει τον όρο γυναικοκτονία στον Ποινικό Κώδικα δεν είναι μια απλή νομική επιλογή. Είναι μια πολιτική στάση που συμβάλλει στη συγκάλυψη της πραγματικής φύσης του εγκλήματος. Δεν είναι απλώς ανθρωποκτονία. Είναι σεξιστικό έγκλημα, είναι έγκλημα πατριαρχικής επιβολής, είναι πολιτικό έγκλημα. Είναι δυνατόν να φοβόμαστε για τη ζωή μας και τη ζωή των κοριτσιών μας στις καθημερινές μας σχέσεις;»
Η ίδια μάλιστα σημειώνει τη φωτεινή εξαίρεση των υπηρεσιακών στελεχών που συντάσσουν τις επίσημες εκθέσεις:
«Προχθές βγήκε η ετήσια έκθεση για τη βία στην Ελλάδα, η οποία είναι πολύ καλή. Ξέρετε γιατί; Γιατί τη γράφουν οι κοπέλες και οι άντρες του Υπουργείου, τα υπηρεσιακά στελέχη και οι πρόεδροι του συλλόγου εργαζομένων της πρώην Γενικής Γραμματείας Ισότητας που αντιτίθενται σε αυτή τη στάση. Αυτές οι σπουδαίες γυναίκες έγραψαν την έκθεση, την ώρα που οι μετακλητοί και οι διορισμένοι δεν καταλαβαίνουν Χριστό από το τι συμβαίνει.»
Η πρόταση για ένα ολοκληρωμένο σχέδιο πρόληψης
Καταλήγοντας, η Μαρία Γκασούκα υπογραμμίζει ότι ο αγώνας δεν πρόκειται να σταματήσει και ότι υπάρχουν έτοιμες, τεκμηριωμένες προτάσεις που βασίζονται στις διεθνείς συμβάσεις και στην αξιολόγηση της Επιτροπής GREVIO, τις οποίες η πολιτεία οφείλει να υιοθετήσει άμεσα:
«Θα συνεχίσουμε να αγωνιζόμαστε γιατί δεν γίνεται διαφορετικά. Υπάρχουν δυνάμεις και πολιτικές προτάσεις σήμερα στην Ελλάδα που μιλάνε για ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα πρόληψης της βίας με βάση τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης — την ώρα που η ελεγκτική αρχή GREVIO μας ταράζει στις παρατηρήσεις, εντοπίζοντας συνεχώς παραλείψεις και δυσλειτουργίες.»
«Χρειαζόμαστε ένα πρόγραμμα που να περιλαμβάνει:
- Ουσιαστική εκπαίδευση στα σχολεία για την ισότητα και τα ανθρώπινα δικαιώματα.
- Στηριξη και ενίσχυση των δομών υποστήριξης γυναικών, οι οποίες σήμερα κινδυνεύουν με λουκέτο.
- Ταχεία απονομή δικαιοσύνης για τα περιστατικά έμφυλης βίας.
- Έμπρακτη πρόληψη στην καθημερινότητά μας.*
Δεν μπορούμε να τα αφήσουμε έτσι τα πράγματα. Είναι ζήτημα επιβίωσης, αξιοπρέπειας και δημοκρατίας.»
ΗΧΗΤΙΚΟ