Σφυγμός του Σεπτεμβρίου της Prorata για λογαριασμό της «Εφημερίδας των Συντακτών» σκιαγραφεί ένα περιβάλλον έντονης κοινωνικής δυσαρέσκειας που αγκαλιάζει περίπου τα 2/3 της κοινωνίας, με την οικονομική πίεση και τη θεσμική δυσπιστία να αποτελούν τους δύο βασικούς άξονές εξήγησής της.
Η ακρίβεια παραμένει με μεγάλη διαφορά το σημαντικότερο πρόβλημα για τους πολίτες, δεδομένου ότι αναφέρεται από περίπου 8 στους 10, ενώ ακολουθούν τα ζητήματα Δικαιοσύνης, διαφθοράς και διαφάνειας, τα εργασιακά, καθώς και τα προβλήματα που σχετίζονται με τη λειτουργία του ΕΣΥ. Η ευρύτερη κοινωνική διάθεση επιβεβαιώνει αυτή την εικόνα: η απογοήτευση αποτελεί το κυρίαρχο συναίσθημα, με τον καμβά να ολοκληρώνεται από συναισθήματα θυμού αλλά και απελπισίας.
Παράλληλα, και ο τρόπος με τον οποίο οι πολίτες προσεγγίζουν την επόμενη εκλογική αναμέτρηση αποτυπώνει τις επιδράσεις των παραπάνω στη δυνητική εκλογική τους συμπεριφορά: Η «καταπολέμηση της διαφθοράς» και η «ανάδειξη πιο έντιμων δυνάμεων» αποτελούν τα σημαντικότερα κριτήρια τα οποία θα ληφθούν υπόψη (33%), με το 26% να δίνει προτεραιότητα σε ριζικές αλλαγές στην οικονομία και στον τρόπο λειτουργίας της, ενώ η σταθερότητα και η ασφάλεια (επιλογή που προτιμάται κατά κύριο λόγο από εκλογείς της Ν.Δ.) ακολουθούν με 25%.
Τα παραπάνω ευρήματα σηματοδοτούν αναδιάταξη της αντιπολιτευτικής κατανομής ισχύος: η ΕΛΑΣ έχει πλέον εμπεδωθεί στη δεύτερη θέση, με σημαντική διαφορά από το ΠΑΣΟΚ, εξέλιξη που την καθιστά τον βασικό υποδοχέα της αντικυβερνητικής δυναμικής.
Παροχολογία
Αναντίρρητα, βασικό πλεονέκτημα του σχηματισμού είναι ότι ο επικεφαλής του έχει διατελέσει πρωθυπουργός, γεγονός που του επιτρέπει -τουλάχιστον με καλύτερους όρους απ’ ό,τι οι άμεσοι ανταγωνιστές του- να συνδυάζει το αίτημα περί πολιτικής αλλαγής με την εμπειρία της διακυβέρνησης. Ο ισχυρισμός άλλωστε τεκμαίρεται και από το εύρημα σύμφωνα με το οποίο ο Αλέξης Τσίπρας συγκεντρώνει 16% στην εμπιστοσύνη για την πρωθυπουργία, έναντι 27% του Κυριάκου Μητσοτάκη και μόλις 6% του Νίκου Ανδρουλάκη και του Κυριάκου Βελόπουλου.
Εν συνεχεία, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα ευρήματα σε σχέση με τη ΔΕΘ, όχι μόνο ως πολιτική αποτίμηση της φετινής διοργάνωσης, αλλά και ως αποτύπωση της σταδιακής απώλειας της αίγλης της μέσα στον χρόνο, άποψη την οποία συμμερίζεται το 66% της κοινής γνώμης. Ετσι, η ΔΕΘ, από έναν θεσμό με ισχυρό διεθνή εμπορικό και αναπτυξιακό χαρακτήρα, αλλά και πολιτικό βήμα όπου οι κυβερνήσεις και τα κόμματα παραδοσιακά παρουσίαζαν τις βασικές οικονομικές και πολιτικές τους προτάσεις, έχει -όπως ισχυρίζονται περίπου 6 στους 10- ταυτιστεί πλέον με «ευκαιρία για παροχολογία» από τα πολιτικά κόμματα.
Προσδοκίες
Με αφορμή την αξιολόγηση της παρουσίας των κομμάτων στη ΔΕΘ, αναδεικνύεται μια κρίσιμη αντίφαση για την πολιτική δυναμική της ΕΛΑΣ αλλά και μια εν εξελίξει άσκηση ισορροπίας με ισχυρό βαθμό δυσκολίας για τη Ν.Δ.
Οι προτάσεις που παρουσίασε ο Αλέξης Τσίπρας φαίνεται να δημιουργούν προσδοκίες ως προς τη βελτίωση της καθημερινότητας: μεταξύ όσων παρακολούθησαν την παρουσία του στη Διεθνή Εκθεση, το 29% θεωρεί ότι, εφόσον υλοποιούνταν, η ζωή του θα βελτιωνόταν αρκετά ή πολύ, έναντι μόλις του 17% που θεωρεί ότι θα βελτιώνονταν από τις αντίστοιχες εξαγγελίες του πρωθυπουργού. Ωστόσο, η μεγαλύτερη κοινωνική απήχηση των εξαγγελιών της ΕΛΑΣ δεν συνοδεύεται και από αντίστοιχη εμπιστοσύνη στην προοπτική υλοποίησής τους: Μόλις το 26% εκτιμά ότι μια κυβέρνηση υπό τον Αλέξη Τσίπρα θα υλοποιούσε σχεδόν όλα ή αρκετά από όσα εξήγγειλε, την ίδια στιγμή που το αντίστοιχο ποσοστό για τις εξαγγελίες του Κυριάκου Μητσοτάκη φτάνει το 38%.
Με άλλα λόγια, η ΕΛΑΣ φαίνεται να διατηρεί πλεονέκτημα ως προς το περιεχόμενο της πολιτικής της πρότασης και την προσδοκία κοινωνικού οφέλους, ενώ η Ν.Δ. αυτό της αξιοπιστίας ως προς την πιθανή εφαρμογή των όσων -πιο συγκρατημένων, κατά τους πολίτες- εξαγγέλλει.
Για τις δύο πολιτικές δυνάμεις, επομένως, η συγκυρία επιβάλλει μια διαφορετική, σχεδόν κατοπτρική, αλλά εξίσου δύσκολη στάθμιση. Ενώ η Ν.Δ. διαθέτει το συγκριτικό πλεονέκτημα της συνέπειας και της υπευθυνότητας, καλείται να πείσει ότι οι σχετικά περιορισμένες, εντός των -κατά την ίδια- διαθέσιμων δημοσιονομικών περιθωρίων, παρεμβάσεις της μπορούν να απαντήσουν ουσιαστικά στις πιέσεις που αντιμετωπίζουν οι πολίτες.
Πρόκειται για μια στάθμιση που επιχειρεί να εντάξει στο κάδρο της αφήγησης και το περιβάλλον αυξημένης πολιτικής (εξελίξεις σε Γερμανία, Γαλλία και αλλού), οικονομικής (ενεργειακή) και γεωστρατηγικής (πολεμικές συγκρούσεις) αβεβαιότητας και ως εκ τούτου της αναγκαιότητας για μια ασφαλή πορεία χωρίς περιπέτειες. Η ΕΛΑΣ βρίσκεται στην αντίστροφη θέση: οι προτάσεις της φαίνεται να συνομιλούν καλύτερα με τις κοινωνικές ανάγκες και να δημιουργούν μεγαλύτερη προσδοκία βελτίωσης της καθημερινότητας, αλλά την ίδια στιγμή παραμένει ερώτημα κατά πόσο μπορεί να πείσει ότι διαθέτει την αξιοπιστία για να τις εφαρμόσει. Το νεοσύστατο κόμμα, ωστόσο, διατηρεί το πλεονέκτημα της σύνδεσης όχι μόνο με το αίτημα οικονομικής ανακούφισης, αλλά και με τη δεύτερη σημαντικότερη για τους πολίτες πρόκληση, που αφορά ζητήματα σχετιζόμενα με διαφθορά, διαφάνεια αλλά και τη λειτουργία των θεσμών, όπου η κυβερνητική παράταξη εμφανίζει σαφές έλλειμμα.
Κοινωνική δυσαρέσκεια
Εν κατακλείδι, ο Σφυγμός αποτυπώνει ένα κομματικό σύστημα σε φάση αναδιάταξης, μέσα σε ένα περιβάλλον ισχυρής ζήτησης για πολιτική έκφραση της κοινωνικής δυσαρέσκειας, αλλά και για προοπτική πολιτικής αλλαγής. Η Ν.Δ. εξακολουθεί να αποτελεί την ισχυρότερη σταθερά, χωρίς όμως να διαθέτει πλέον την επιρροή των προηγούμενων ετών, η ΕΛΑΣ φαίνεται να εμπεδώνεται στη δεύτερη θέση, φιλοδοξώντας να αποτελέσει τον πόλο αμφισβήτησης της κυβέρνησης, το ΠΑΣΟΚ εξακολουθεί να αναζητά τον τρόπο με τον οποίο θα μπορέσει να διεκδικήσει πρωταγωνιστικό ή έστω ρυθμιστικό ρόλο την επόμενη μέρα, την ίδια στιγμή που τα μικρότερα κόμματα συνεχίζουν -στον έναν ή στον άλλο βαθμό- να εκφράζουν σημαντική μερίδα της αντικυβερνητικής ψήφου, στοιχείο που μάλιστα παρουσιάζει εντυπωσιακή ανθεκτικότητα τα τελευταία χρόνια.
*Διευθυντής Prorata
ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ Ποσοτική έρευνα από την PRORATA A.E. Εταιρεία Ερευνών Κοινής Γνώμης και Εφαρμογών Επικοινωνίας (Αριθμός Μητρώου ΕΣΡ: 56) με Εντολέα την «Εφημερίδα των Συντακτών». Χρήση μικτού μοντέλου Τηλεφωνικής (CATI) & OnLine (CAWI) συμπλήρωσης δομημένου ερωτηματολογίου στο χρονικό διάστημα 7-10 Σεπτεμβρίου 2026, σε δείγμα 1.100 ατόμων άνω των 17 ετών στο σύνολο της επικράτειας. Στρωματοποιημένη δειγματοληψία βάσει φύλου, ηλικίας, περιφέρειας διαμονής και πολιτικών χαρακτηριστικών. Σταθμισμένα αποτελέσματα βάσει της ψήφου στις βουλευτικές εκλογές του 2023. Μέγιστο τυπικό σφάλμα: +/- 3,0%