Παιδίατρος Εμμανουήλ Κουμπαράς: Ο ιός του Δυτικού Νείλου χρειάζεται προσοχή και πρόληψη, όχι υπερβολική ανησυχία
ΓΡΑΦΕΙ Η ΕΙΡΗΝΗ ΧΑΛΚΙΤΗ
Τι πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς για τα συμπτώματα, τη μετάδοση και την προστασία των παιδιών – Τι δείχνουν τα φετινά στοιχεία και γιατί η σοβαρή νόσος στα παιδιά παραμένει σπάνια.
Ο ιός του Δυτικού Νείλου βρίσκεται και φέτος στο επίκεντρο της επικαιρότητας, με τα περιστατικά που έχουν καταγραφεί στη χώρα μας να προκαλούν εύλογα ερωτήματα στους γονείς. Πόσο επικίνδυνος είναι ο ιός; Πώς εκδηλώνεται; Πότε ένας πυρετός χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση; Και κυρίως, τι σημαίνει ο ιός του Δυτικού Νείλου για τα παιδιά;
Αυτά ήταν τα ερωτήματα που μεταφέραμε στον παιδίατρο Εμμανουήλ Κουμπαρά, μετά από την παρότρυνση αρκετών μητέρων της Καλύμνου που θέλησαν να έχουν μια πιο ξεκάθαρη και επιστημονικά τεκμηριωμένη εικόνα, μακριά από συγκεχυμένες πληροφορίες.
Το βασικό του μήνυμα είναι καθησυχαστικό, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τα παιδιά: ο ιός του Δυτικού Νείλου δεν πρέπει να αποτελεί πηγή σοβαρής ανησυχίας για τους γονείς, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν χρειάζεται προσοχή και σωστή πρόληψη.
Από πού ξεκινά ο ιός
Ο ιός του Δυτικού Νείλου αναγνωρίστηκε για πρώτη φορά το 1937 στην Ουγκάντα, σε γυναίκα που παρουσίασε εμπύρετη νόσο. Στον φυσικό κύκλο του ιού πρωταγωνιστούν τα άγρια πτηνά. Τα κουνούπια τσιμπούν μολυσμένα πτηνά, μολύνονται τα ίδια και στη συνέχεια μπορούν να μεταδώσουν τον ιό στον άνθρωπο ή σε άλλα ζώα. Ο άνθρωπος, ωστόσο, δεν αποτελεί κρίκο για τη συνέχιση της μετάδοσης. Γι’ αυτό και ο ΕΟΔΥ χαρακτηρίζει τον άνθρωπο «αδιέξοδο ξενιστή».
Η βασική οδός μετάδοσης είναι το τσίμπημα μολυσμένου κουνουπιού. Υπάρχουν, ωστόσο, και άλλοι, εξαιρετικά σπάνιοι τρόποι μετάδοσης, όπως μέσω μετάγγισης μολυσμένου αίματος ή μεταμόσχευσης οργάνου. Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο που πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς είναι ότι δεν υπάρχει σήμερα διαθέσιμο εμβόλιο για τον άνθρωπο κατά του ιού του Δυτικού Νείλου. Υπάρχει εμβόλιο για τα άλογα.
Πόσο σοβαρή μπορεί να γίνει η νόσος;
Η εικόνα της νόσου δεν είναι ίδια σε όλους τους ανθρώπους. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων η λοίμωξη περνά χωρίς συμπτώματα, ενώ σε άλλες περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστεί μια ήπια εικόνα που μοιάζει με γρίπη. Ένα μικρό ποσοστό ασθενών μπορεί να εμφανίσει σοβαρότερη μορφή της νόσου, με προσβολή του κεντρικού νευρικού συστήματος, όπως εγκεφαλίτιδα ή μηνιγγίτιδα. Μπορεί η σοβαρή μορφή να είναι σπάνια, όμως δεν είναι ανύπαρκτη. Ο ιός έχει προκαλέσει και θανάτους, κυρίως σε μεγαλύτερες ηλικίες και σε ανθρώπους που ανήκουν σε ευάλωτες ομάδες.
Τα στοιχεία του ΕΟΔΥ για τη φετινή περίοδο μέχρι τις 26 Αυγούστου 2026 κατέγραφαν 232 εγχώρια κρούσματα, εκ των οποίων 165 με εκδηλώσεις από το κεντρικό νευρικό σύστημα, καθώς και 19 θανάτους. Οι θάνατοι αφορούσαν άτομα άνω των 65 ετών, με ηλικίες από 66 έως 92 ετών. Η εικόνα αυτή δείχνει και κάτι ιδιαίτερα σημαντικό για τους γονείς: η σοβαρή νόσος αφορά κυρίως μεγαλύτερες ηλικίες και όχι τον παιδικό πληθυσμό.
Τι συμβαίνει στα παιδιά;
Όπως εξήγησε ο ιατρός, τα παιδιά στην πλειονότητά τους είτε δεν εμφανίζουν καθόλου συμπτώματα είτε παρουσιάζουν μια ήπια, γριπώδη εικόνα. Η προσβολή του κεντρικού νευρικού συστήματος στα παιδιά είναι εξαιρετικά σπάνια. Ο γιατρός ανέφερε ότι περίπου 1% των παιδιών που προσβάλλονται από τον ιό μπορεί να παρουσιάσει νευροδιεισδυτική νόσο.
Τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στη συζήτησή μας είναι χαρακτηριστικά: από τα περιστατικά που είχαν καταγραφεί στη χώρα μας κατά την τρέχουσα περίοδο, υπήρξε μόλις ένα παιδί, ηλικίας 13 ετών. Το παιδί παρουσίασε υψηλό πυρετό, νοσηλεύθηκε για μία ημέρα και στη συνέχεια επέστρεψε στο σπίτι του σε καλή κατάσταση.
Η περίπτωση αυτή δείχνει ότι ο ιός μπορεί να προσβάλει και ένα παιδί, όμως ταυτόχρονα αποτυπώνει τη γενικότερη εικόνα: η σοβαρή νόσος στα παιδιά είναι σπάνια. Περισσότερη προσοχή χρειάζεται σε παιδιά με προβλήματα του ανοσοποιητικού ή ανοσοκαταστολή, καθώς σε αυτούς τους οργανισμούς μπορεί να υπάρχει μεγαλύτερη ευαλωτότητα.
Πυρετός: Πώς θα καταλάβει η μητέρα τι συμβαίνει;
Ένα από τα πιο πρακτικά ερωτήματα που θέσαμε στον παιδίατρο ήταν αυτό που απασχολεί περισσότερο κάθε γονιό: αν ένα παιδί παρουσιάσει υψηλό πυρετό, πώς μπορεί η μητέρα να γνωρίζει αν πρόκειται για μια συνηθισμένη ίωση ή για λοίμωξη από τον ιό του Δυτικού Νείλου; Η απάντηση είναι πως δεν μπορεί να γίνει διάκριση μόνο από τον πυρετό ή από τα συμπτώματα στο σπίτι. Ο παιδίατρος είναι εκείνος που θα αξιολογήσει την κατάσταση του παιδιού, θα συνεκτιμήσει την κλινική εικόνα και, εφόσον υπάρχει λόγος, θα ζητήσει τον κατάλληλο εργαστηριακό έλεγχο.
Σε μεγάλα νοσοκομεία και οργανωμένες δομές υπάρχει η δυνατότητα να πραγματοποιηθεί ο απαραίτητος έλεγχος όταν αυτό κρίνεται ιατρικά αναγκαίο. Όπως σημείωσε ο κ. Κουμπαράς, οι δυνατότητες αυτές δεν είναι πάντοτε ίδιες σε μικρά νησιά, όπως η Κάλυμνος. Το σημαντικό, επομένως, είναι ο γονιός να μην επιχειρεί να κάνει μόνος του διάγνωση, αλλά να απευθύνεται στον παιδίατρο.
Η καλύτερη άμυνα είναι η πρόληψη
Αν υπάρχει ένα σημείο στο οποίο ο γιατρός επέμεινε ιδιαίτερα, αυτό είναι η πρόληψη. Η πρόληψη στην περίπτωση του ιού του Δυτικού Νείλου ξεκινά από την αποφυγή των τσιμπημάτων των κουνουπιών. Τα κουνούπια ευνοούνται από τα στάσιμα νερά. Γι’ αυτό και χρειάζεται προσοχή σε κάθε σημείο όπου μπορεί να συγκεντρώνεται νερό, ακόμη και σε μικρές ποσότητες.
Πιατάκια από γλάστρες, δοχεία, κουβάδες, αντικείμενα σε αυλές και μπαλκόνια, αλλά και οποιοδήποτε σημείο όπου το νερό παραμένει για ημέρες, πρέπει να ελέγχονται και να καθαρίζονται συστηματικά. Το ίδιο ισχύει και για τις στέγες και τις ταράτσες, όπου η συγκέντρωση νερού μπορεί να δημιουργήσει εστίες αναπαραγωγής κουνουπιών. Παράλληλα, σημαντική προστασία προσφέρουν οι σίτες, η χρήση κλιματισμού ή ανεμιστήρων, τα μακριά και κατάλληλα ρούχα, αλλά και τα εγκεκριμένα εντομοαπωθητικά.
Τι ισχύει για τα εντομοαπωθητικά στα παιδιά;
Ειδικά για τα μικρά παιδιά, οι γονείς έχουν πολλές απορίες σχετικά με την ασφάλεια των εντομοαπωθητικών. Ο κ. Κουμπαράς υπογράμμισε την ανάγκη ιδιαίτερης προσοχής στα βρέφη, με τον ΕΟΔΥ να επισημαίνει ότι τα εντομοαπωθητικά πρέπει να χρησιμοποιούνται σύμφωνα με τις οδηγίες του κάθε προϊόντος και με ιδιαίτερη προσοχή στις μικρές ηλικίες.
Για τα βρέφη κάτω των έξι μηνών χρειάζεται να αποφεύγεται η απευθείας χρήση εντομοαπωθητικών στο δέρμα και να προτιμώνται άλλα μέτρα προστασίας, όπως κατάλληλος ρουχισμός και κουνουπιέρα. Στα μεγαλύτερα παιδιά, όταν χρησιμοποιούνται εντομοαπωθητικά, θα πρέπει να ακολουθούνται αυστηρά οι οδηγίες του σκευάσματος. Μία πρακτική που συζητήθηκε είναι, όπου το προϊόν το επιτρέπει, η εφαρμογή στα ρούχα αντί για άμεση επάλειψη στο δέρμα.
Οι γονείς πρέπει επίσης να είναι προσεκτικοί με τα εντομοκτόνα χώρου και προϊόντα όπως τα αντικουνουπικά «φιδάκια». Δεν χρησιμοποιούνται αυθαίρετα σε κλειστούς χώρους όπου βρίσκονται παιδιά και πάντοτε πρέπει να ακολουθούνται οι οδηγίες και οι προφυλάξεις που αναγράφονται στη συσκευασία.
Χρειάζεται και οργανωμένη αντιμετώπιση
Η προστασία από τα κουνούπια δεν είναι μόνο ατομική υπόθεση. Στη συζήτησή μας αναφερθήκαμε και στην ανάγκη οι αρμόδιες δημοτικές και περιφερειακές αρχές να προχωρούν έγκαιρα και σωστά στα απαιτούμενα προγράμματα καταπολέμησης των κουνουπιών, ώστε να περιορίζονται οι εστίες αναπαραγωγής και να μειώνεται ο κίνδυνος μετάδοσης ασθενειών. Η ατομική προστασία, η καθαριότητα των χώρων και τα οργανωμένα προγράμματα καταπολέμησης των κουνουπιών λειτουργούν συμπληρωματικά.
«Τίποτα δεν είναι μαύρο-άσπρο στην ιατρική»
Κλείνοντας τη συζήτησή μας για τον ιό του Δυτικού Νείλου, ο κ. Κουμπαράς έδωσε μια φράση που ουσιαστικά περιγράφει και τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να αντιμετωπίζουμε γενικότερα τα ζητήματα υγείας: «Τίποτα δεν είναι μαύρο-άσπρο στην ιατρική». Μια φαινομενικά απλή κατάσταση, όπως μια αμυγδαλίτιδα, μπορεί σε κάποιες περιπτώσεις να εξελιχθεί σε κάτι σοβαρό. Από την άλλη, μια κατάσταση που αρχικά μοιάζει ιδιαίτερα ανησυχητική μπορεί τελικά να μην είναι. Το ζητούμενο είναι να ακολουθείται η σωστή οδός, η σωστή ιατρική αξιολόγηση και η κατάλληλη αντιμετώπιση. Και πάνω απ’ όλα, η πρόληψη.
Από τον ιό του Δυτικού Νείλου στην πρόληψη και τον εμβολιασμό
Η συζήτησή μας με τον κ. Κουμπαρά δεν περιορίστηκε μόνο στον ιό του Δυτικού Νείλου. Με την ευκαιρία, του θέσαμε ένα ευρύτερο ερώτημα: είναι σήμερα οι γονείς περισσότερο άνθρωποι της πρόληψης ή της θεραπείας; Η απάντησή του ήταν ότι χρειάζεται ακόμη αρκετή δουλειά στον τομέα της ενημέρωσης.
Ο ίδιος κάνει προσωπικά τη δική του προσπάθεια, ενημερώνοντας τους γονείς για τη σημασία της πρόληψης και του σωστού εμβολιασμού των παιδιών. Όπως τόνισε, η παραπληροφόρηση, αλλά και οι συμβουλές από ανθρώπους που δεν είναι ειδικοί, μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τις αποφάσεις μιας οικογένειας.
Και εδώ υπάρχει μια αντίφαση που αξίζει να προβληματίσει όλους μας. Υπάρχουν γονείς που μπορεί να ανησυχήσουν υπερβολικά ακόμη και για έναν βήχα ή έναν πυρετό και να αναζητήσουν άμεσα ιατρική βοήθεια ή να ζητήσουν αντιβίωση, την ίδια στιγμή που μπορεί να αντιμετωπίζουν με φόβο τον εμβολιασμό. Ο γιατρός ήταν σαφής: η πρόληψη και ο σωστός εμβολιασμός αποτελούν βασικούς πυλώνες μιας υγιούς ζωής.
Ο εμβολιασμός έχει αποδειχθεί διαχρονικά ότι προστατεύει πληθυσμούς από σοβαρές λοιμώδεις ασθένειες και έχει συμβάλει καθοριστικά στον περιορισμό ή και την εξάλειψη πανδημιών και επιδημιών. Χρειάζεται, επομένως, περισσότερη ενημέρωση και λιγότερη επιρροή από μη ειδικούς.
Το μήνυμα του παιδιάτρου στους γονείς
Η συνολική εικόνα που προκύπτει από τη συζήτησή μας είναι σαφής: Ο ιός του Δυτικού Νείλου χρειάζεται προσοχή και πρόληψη, όχι υπερβολική ανησυχία. Ιδιαίτερα για τα παιδιά, η μέχρι σήμερα εικόνα είναι καθησυχαστική. Οι περισσότερες λοιμώξεις είναι ασυμπτωματικές ή ήπιες και η νευροδιεισδυτική νόσος είναι σπάνια. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει εφησυχασμό.
Προστατεύουμε τα παιδιά από τα κουνούπια, περιορίζουμε τις εστίες στάσιμου νερού, χρησιμοποιούμε σωστά τα κατάλληλα μέσα προστασίας και, όταν ένα παιδί εμφανίζει συμπτώματα που μας ανησυχούν, απευθυνόμαστε στον παιδίατρο. Γιατί, όπως μας υπενθύμισε ο κ. Κουμπαράς, στην ιατρική η σωστή αξιολόγηση και η πρόληψη είναι ο ασφαλέστερος δρόμος.
Ευχαριστούμε θερμά τον παιδίατρο Εμμανουήλ Κουμπαρά για την άμεση ανταπόκρισή του και για τις χρήσιμες πληροφορίες που έδωσε, απαντώντας στα ερωτήματα και στις ανησυχίες των μητέρων της Καλύμνου. Έναν έμπειρο γιατρό, ο οποίος για αρκετά χρόνια υπηρέτησε την ιατρική στο εξωτερικό με επιτυχία και επέλεξε τα τελευταία δύο χρόνια να επιστρέψει στον τόπο του, προσφέροντας τις γνώσεις και τις υπηρεσίες του στους συμπατριώτες του.
Η συζήτησή μας όμως δεν τελειώνει εδώ. Ανανεώνουμε σύντομα το ραντεβού μας με τον κ. Κουμπαρά για να ανοίξουμε έναν ακόμη σημαντικό κύκλο ενημέρωσης γύρω από τη διατροφή των βρεφών, των νηπίων και των παιδιών, αλλά και άλλα θέματα που απασχολούν καθημερινά τις οικογένειες της Καλύμνου.
Γιατί η ενημέρωση, όταν έρχεται από τον σωστό άνθρωπο και στη σωστή στιγμή, είναι και αυτή μια μορφή πρόληψης.
BINTEO
