Η σειρά ταινιών The Purge (Η Κάθαρση) -που αργότερα έγινε και σειρά στην τηλεόραση- η οποία ξεκίνησε το 2013 σε σκηνοθεσία James DeMonaco και με πρωταγωνιστές τους Ethan Hawke και Lena Headey, συγκαταλέγεται ανάμεσα στις πιο εύστοχες και σκοτεινές κοινωνικοπολιτικές αλληγορίες του σύγχρονου κινηματογράφου. Αν και εξωτερικά πλασάρεται ως ένα θρίλερ επιστημονικής φαντασίας, στην πραγματικότητα αποτελεί ένα οξύ καθρέφτισμα των πιο νοσηρών τάσεων των σύγχρονων δυτικών κοινωνιών.
Το σενάριο μας μεταφέρει σε ένα όχι και τόσο μακρινό μέλλον (με την πρώτη ταινία να τοποθετείται στο 2022). Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η εξουσία έχει περάσει στα χέρια μιας απολυταρχικής παράταξης, των «Νέων Εθνοπατέρων» (New Founding Fathers of America). Υπό τη διακυβέρνησή τους, η ανεργία και η εγκληματικότητα έχουν σχεδόν μηδενιστεί. Η οικονομία ανθεί και η τάξη επικρατεί. Η επιτυχία αυτή όμως στηρίζεται σε έναν εξαιρετικά πρωτοποριακό, ακραίο και βαθιά ανήθικο θεσμό: την ετήσια «Κάθαρση».
ΒΙΝΤΕΟ
12 Ώρες Απόλυτης Αναρχίας: Η Μηχανική της «Κάθαρσης»
Για μία συγκεκριμένη ημέρα τον χρόνο, από τις 19:00 έως τις 07:00 το επόμενο πρωί, κάθε νομικό και ηθικό πλαίσιο καταργείται εντελώς. Κάθε έγκλημα —συμπεριλαμβανομένου του φόνου— καθίσταται απόλυτα νόμιμο. Για αυτό το δωδεκάωρο, οι κρατικές αρχές αδρανοποιούνται πλήρως:
-
Η αστυνομία δεν ανταποκρίνεται σε κλήσεις.
-
Η πυροσβεστική και τα νοσοκομεία αναστέλλουν τη λειτουργία τους.
-
Οι πολίτες αφήνονται εντελώς απροστάτευτοι και αβοήθητοι.
Οι μοναδικοί περιορισμοί αφορούν την προστασία υψηλόβαθμων κυβερνητικών στελεχών και την απαγόρευση χρήσης βαρέων όπλων στρατιωτικού τύπου. Κατά τα άλλα, η βία είναι ελεύθερη και ατιμώρητη.
Το επίσημο αφήγημα του κράτους παρουσιάζει την Κάθαρση ως μια ψυχολογική και βιολογική αναγκαιότητα. Ισχυρίζεται ότι ο άνθρωπος φέρει μέσα του βίαια ένστικτα και συσσωρευμένη οργή, τα οποία, αν εκτονωθούν μαζικά μέσα σε 12 ώρες, θα αφήσουν την κοινωνία ειρηνική και παραγωγική για τις υπόλοιπες 364 ημέρες του έτους.
Η Ψευδαίσθηση της Ισότητας και η Ταξική Εξόντωση
Πίσω από την κρατική προπαγάνδα περί «ίσου δικαιώματος στην κάθαρση για όλους τους πολίτες», κρύβεται ένας στυγνός ταξικός πόλεμος. Η Κάθαρση δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα συγκαλυμμένο εργαλείο κοινωνικής μηχανικής και γενοκτονίας των φτωχότερων στρωμάτων.
-
Η ανισότητα στην προστασία: Οι εύποροι πολίτες, όπως η οικογένεια Sandin στην πρώτη ταινία, οχυρώνονται σε πολυτελείς κατοικίες με πανάκριβα συστήματα ασφαλείας, παρακολουθώντας το σφαγείο από τις οθόνες τους.
-
Τα θύματα της νύχτας: Οι άστεγοι, οι άνεργοι, οι φτωχοί και οι περιθωριοποιημένοι, αδυνατώντας να αγοράσουν εξοπλισμό ή καταφύγιο, μετατρέπονται σε εύκολη λεία για τους διψασμένους για αίμα διώκτες τους.
-
Ο οικονομικός σχεδιασμός: Με τη μαζική εξόντωση των οικονομικά ευάλωτων, το κράτος μειώνει δραστικά τις δαπάνες κοινωνικής πρόνοιας, επιτυγχάνοντας τους «ευημερούντες» δείκτες της οικονομίας.
Όπως αποδεικνύεται στην εξέλιξη της σειράς, όταν οι πολίτες αρνούνται να αλληλοεξοντωθούν στον βαθμό που επιθυμεί η κυβέρνηση, το ίδιο το κράτος διοχετεύει μισθοφόρους και τάγματα εφόδου στους δρόμους για να αυξήσει τον αριθμό των θυμάτων.
Η Ανθρώπινη Φύση και το Κοινωνικό Συμβόλαιο
Το The Purge θέτει ένα καίριο φιλοσοφικό ερώτημα: Τι είναι ο άνθρωπος όταν αφαιρεθεί ο φόβος της τιμωρίας;
Η ταινία εξερευνά τη θεωρία του Thomas Hobbes για την «φυσική κατάσταση» του ανθρώπου (State of Nature), όπου χωρίς την ύπαρξη μιας κυρίαρχης αρχής που επιβάλλει τους νόμους, η ζωή του ανθρώπου καταντά «πρωτόγονη, βίαιη και σύντομη». Παράλληλα όμως, η σειρά αμφισβητεί αυτή τη θέση. Μας δείχνει ότι αν η ηθική μιας κοινωνίας στηρίζεται αποκλειστικά στον φόβο του αστυνόμου και του φυλακισμού, τότε η κοινωνία αυτή είναι ήδη ηθικά χρεοκοπημένη.
Στον μικρόκοσμο της οικογένειας Sandin, η εισβολή ενός καταδιωκόμενου άστεγου στο σπίτι τους αποκαλύπτει ότι κανείς δεν είναι πραγματικά ασφαλής. Ακόμη κι αν διαθέτεις τα πιο προηγμένα συστήματα ασφαλείας, η βία που εκτρέφεις ως θεατής ή συνένοχος θα χτυπήσει αργά ή γρήγορα και τη δική σου πόρτα. Η ηθική δοκιμασία της οικογένειας αναδεικνύει την ανάγκη για ενσυναίσθηση: η πραγματική ανθρωπιά δεν φαίνεται όταν τηρείς τους νόμους επειδή πρέπει, αλλά όταν επιλέγεις το δίκαιο και την προστασία του ασταθούς συνανθρώπου σου όταν ο νόμος σου επιτρέπει να τον καταστρέψεις.
ΒΙΝΤΕΟ (ΑΡΧΙΚΗ ΤΑΙΝΙΑ)
Γιατί Κάποιοι «Γοητεύονται» από την Ιδέα της Κάθαρσης Σήμερα;
Στη σύγχρονη εποχή, παρατηρούμε μια ανησυχητική τάση: την άνοδο φωνών και πολιτικών ρευμάτων που εκφράζουν μια λανθάνουσα επιθυμία για «κάθαρση» ή για στιγμές απόλυτης αναστολής των κανόνων. Γιατί όμως συμβαίνει αυτό;
-
Συσσωρευμένη Κοινωνική Οργή: Η οικονομική αβεβαιότητα, η διεύρυνση των ταξικών ανισοτήτων, η διαφθορά των θεσμών και η αίσθηση αδικίας δημιουργούν ένα αίσθημα εγκλωβισμού στους πολίτες. Η ιδέα μιας «μηδενικής βάσης», όπου οι κανόνες ακυρώνονται και ο καθένας μπορεί να αποδώσει τη δική του εκδοχή δικαιοσύνης, λειτουργεί ως επικίνδυνη φαντασίωση εκδίκησης.
-
Η Αποδιοργάνωση των Θεσμών: Όταν οι πολίτες νιώθουν ότι η αστυνομία, η δικαιοσύνη και το κράτος πρόνοιας δεν τους καλύπτουν, γεννιέται η επιθυμία για αυτόδικία. Η Κάθαρση προβάλλεται ως η απόλυτη μορφή ατομικής ευθύνης και αυτοδιάθεσης, όπου ο καθένας προστατεύει τον εαυτό του με τη βία.
-
Εμπορευματοποίηση και Θεαματοποίηση της Βίας: Όπως παρουσιάζεται στις ταινίες μέσω του «σκοτεινού τουρισμού» (Murder Tourism), η σύγχρονη κουλτούρα καταναλώνει τη βία ως θέαμα. Οι εταιρείες όπλων, τα συστήματα ασφαλείας και τα μέσα ενημέρωσης θησαυρίζουν συντηρώντας τον φόβο.
-
Πολιτική Χειραγώγηση: Αυταρχικοί ηγέτες και συστήματα εξουσίας συχνά διοχετεύουν τη λαϊκή δυσαρέσκεια όχι απέναντι στους πραγματικούς υπαίτιους (τους ίδιους), αλλά απέναντι σε «εύκολους στόχους» — τους φτωχούς, τους μετανάστες, τους περιθωριοποιημένους. Η Κάθαρση προσφέρει ένα βολικό αλλοθι: η κοινωνία εκτονώνεται σκοτώνοντας τα ίδια της τα μέλη, αφήνοντας την πολιτική ελίτ ανέγγιχτη.
Η σειρά ταινιών The Purge δεν αποτελεί μια απλή περιπέτεια τρόμου, αλλά μια ηχηρή προειδοποίηση για το μέλλον. Μας διδάσκει ότι η κατάργηση των νόμων και του κοινωνικού συμβολαίου δεν φέρνει την ελευθερία, αλλά την επικράτηση του ισχυρότερου και τον εκ barbarismισμό της κοινωνίας.
Όταν μια πολιτεία επιτρέπει ή ενθαρρύνει την εξόντωση των ευάλωτων χάριν της «τάξης» και της οικονομικής ευημερίας, παύει να είναι πολιτισμένη. Η «Κάθαρση» δεν καθαρίζει την ψυχή της κοινωνίας· αντίθετα, απελευθερώνει τα πιο σκοτεινά της ένστικτα, μετατρέποντας τον φόβο και το κέρδος σε μοναδικές αξίες επιβίωσης.
Εν κατακλείδι μπορεί να παρακολουθούμε τις ταινίες σαν θεατές, πολλοί όμως ταυτίζονται με την σημερινή εποχή. Με το χάος στους δρόμους των πόλεων, με τους πολέμους, το αίμα, την εύκολη δολοφονία χωρίς ενδοιασμούς, με την κτηνωδία χωρίς το παραμικρό συναίσθημα ανθρώπινης αλληλεγγύης.
Ας αναρωτηθούμε για ένα λεπτό: Μήπως κάποιοι θέλουν να μας επιβάλλουν μια ‘Κάθαρση’ διαρκείας; Οι κοινωνίες πρέπει να σκεφτούν και να το αποτρέψουν άμεσα. Ειδάλλως, τείνουμε σε μια τέτοια κατάσταση ανθρωποφαγίας όπου θα σκεφτόμαστε, σε ποιον θα θέλαμε να κάνουμε ‘Κάθαρση’ ενώ μπορεί να είμαστε κι εμείς ο στόχος… / news-politics
Πρόσφατη φωτογραφία από τις κινητοποιήσεις μαθητών στο Παρίσι: νέα παιδιά παρακολουθούν έναν άνθρωπο να καίγεται ζωντανός ενώ τραβούν βίντεο και γελούν, απαθείς χωρίς να κάνουν τίποτα.
Η Κάθαρση είναι εδώ και μπήκε στο DNA της νέας γενιάς…