Επαναφορά μειωμένων συντελεστών ΦΠΑ στα νησιά από το 2026 – Ανάσα για τους πολίτες ή χαμένη ευκαιρία στην αγορά; Ρεπορτάζ από την αγορά της Καλύμνου
ΡΕΠΟΡΤΑΖ: ΕΙΡΗΝΗ ΧΑΛΚΙΤΗ
Από την 1η Ιανουαρίου 2026 επανήλθε το ειδικό καθεστώς μειωμένων συντελεστών ΦΠΑ σε σειρά νησιών του Αιγαίου, ένα μέτρο που εδώ και χρόνια αποτελεί πάγιο αίτημα των νησιωτικών κοινωνιών. Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί προσδοκίες για ελάφρυνση του κόστους ζωής, στήριξη της τοπικής οικονομίας αλλά ταυτόχρονα γεννά και σοβαρούς προβληματισμούς για το αν η μείωση αυτή θα περάσει τελικά στην πραγματική οικονομία και στον καταναλωτή, αν θα αποτυπωθεί ουσιαστικά στις τελικές τιμές των αγαθών και των υπηρεσιών στα νησιά αυτά.
Τι προβλέπει η επαναφορά των μειωμένων συντελεστών
Η επαναφορά αφορά νησιά του Βορείου Αιγαίου, τη Σαμοθράκη, καθώς και νησιά των Δωδεκανήσων με πληθυσμό έως 20.000 κατοίκους, μεταξύ των οποίων και η Κάλυμνος. Η μείωση ανέρχεται στο 30% των ισχυόντων συντελεστών ΦΠΑ, γεγονός που μεταφράζεται ως εξής:
Κανονικός συντελεστής: από 24% → 17%
Μειωμένος συντελεστής: από 13% → 9%
Υπερμειωμένος συντελεστής: από 6% → 4%
Στην πράξη, η αλλαγή αυτή αφορά αγαθά πρώτης ανάγκης, τρόφιμα, εστίαση, υπηρεσίες, μεταφορές και τουριστικές δραστηριότητες, τομείς που επηρεάζουν άμεσα το καθημερινό κόστος ζωής των νησιωτών. Δηλαδή το σύνολο σχεδόν της καθημερινής οικονομικής δραστηριότητας στα μικρά και μεσαία νησιά των Δωδεκανήσων, όπως η Κάλυμνος, η Πάτμος, η Λέρος, η Σύμη, η Τήλος, η Νίσυρος, η Χάλκη, η Κάσος και η Κάρπαθος.
Γιατί το μέτρο θεωρείται κρίσιμο για τα νησιά
Οι νησιωτικές περιοχές αντιμετωπίζουν δομικές ανισότητες σε σχέση με την ηπειρωτική Ελλάδα: αυξημένο κόστος μεταφορών, περιορισμένες επιλογές προμηθειών, εποχικότητα στον τουρισμό και μειωμένη αγοραστική δύναμη. Η επαναφορά των μειωμένων συντελεστών ΦΠΑ παρουσιάζεται ως εργαλείο στήριξης της τοπικής οικονομίας, ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων και της βιωσιμότητας των μικρών επιχειρήσεων, ανακούφισης των νοικοκυριών, συγκράτησης των τιμών βασικών αγαθών.
Οι ανησυχίες για τη μη μετακύλιση της μείωσης στην αγορά
Παρά τις θετικές προσδοκίες, στον επιχειρηματικό αλλά και στον καταναλωτικό κόσμο εκφράζονται έντονες ανησυχίες ότι η μείωση του ΦΠΑ ενδέχεται να μην περάσει τελικά στις τιμές των αγαθών και των υπηρεσιών. Το ενδεχόμενο αυτό προκαλεί προβληματισμό, καθώς ο καταναλωτής δεν θα δει καμία ουσιαστική ελάφρυνση, η μείωση κινδυνεύει να λειτουργήσει μόνο ως φορολογικό όφελος για μέρος της αγοράς και θα δημιουργηθεί αίσθημα κοινωνικής αδικίας. Τέλος, θα υπονομευτεί η ουσία και η αξιοπιστία του ίδιου του μέτρου.
Ιδιαίτερα σε νησιά με περιορισμένο ανταγωνισμό, υπάρχει ο φόβος ότι οι τιμές θα παραμείνουν στα σημερινά επίπεδα ή ακόμη και αυξημένες, παρά τη μείωση του ΦΠΑ, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε έντονες κοινωνικές αντιδράσεις.
Τι ισχύει για τους επιχειρηματίες – Υποχρεώσεις και συνέπειες
Η εφαρμογή των μειωμένων συντελεστών ΦΠΑ δεν είναι προαιρετική, αλλά υποχρεωτική για τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στα νησιά που υπάγονται στο ειδικό καθεστώς. Οι επιχειρηματίες οφείλουν: να προσαρμόσουν τα τιμολόγια και τις αποδείξεις, να ενημερώσουν τα λογιστικά και ταμειακά τους συστήματα, να αποδίδουν σωστά τον μειωμένο ΦΠΑ. Σε αντίθετη περίπτωση, προβλέπονται: διοικητικά πρόστιμα, φορολογικοί έλεγχοι, καταλογισμοί και προσαυξήσεις, κυρώσεις για ανακριβή δήλωση ΦΠΑ.
Ωστόσο, το ουσιαστικό ζήτημα δεν είναι μόνο η τυπική συμμόρφωση, αλλά το αν η μείωση του ΦΠΑ θα μεταφερθεί πραγματικά στην τελική τιμή που πληρώνει ο πολίτης.
Η επαναφορά των μειωμένων συντελεστών ΦΠΑ στα νησιά το 2026 αποτελεί ένα από τα πρώτα μεγάλα στοιχήματα της νέας χρονιάς. Είναι ένα μέτρο που μπορεί να λειτουργήσει ως πραγματική ανάσα για τις νησιωτικές κοινωνίες, μόνο όμως αν εφαρμοστεί στην πράξη. Για αυτό, πρέπει να συνοδευτεί από ουσιαστικούς ελέγχους, διαφάνεια στη διαμόρφωση τιμών και υπευθυνότητα από την αγορά.
Το επόμενο διάστημα θα δείξει αν η μείωση του ΦΠΑ θα μετατραπεί σε ουσιαστική ελάφρυνση για τον καταναλωτή ή αν θα χαθεί στην αλυσίδα της αγοράς, διατηρώντας υψηλές τιμές και εντείνοντας τη δυσαρέσκεια. Η ευθύνη είναι συλλογική και το αποτέλεσμα θα κριθεί στην καθημερινότητα των νησιωτών.
Ρεπορτάζ στην αγορά της Καλύμνου
Στο πλαίσιο αυτού του προβληματισμού, προχωρήσαμε και σε ρεπορτάζ στην τοπική αγορά της Καλύμνου, καταγράφοντας από κοντά τις πρώτες αντιδράσεις επιχειρηματιών και καταναλωτών.
Οι επιχειρηματίες εμφανίζονται ενημερωμένοι για την επαναφορά των μειωμένων συντελεστών ΦΠΑ από την 1η Ιανουαρίου 2026 και έχουν ήδη προβεί στις απαραίτητες τεχνικές και λογιστικές προσαρμογές, επισημαίνοντας ωστόσο ότι απαιτείται πληρέστερη και πιο αναλυτική ενημέρωση σε επιμέρους πρακτικά ζητήματα εφαρμογής του μέτρου.
Κοινή τους θέση είναι ότι υπάρχει διάθεση συμμόρφωσης και όχι εκμετάλλευσης της μείωσης, κάτι που φαίνεται να επιβεβαιώνεται και από τις πρώτες καταγραφές στην αγορά, καθώς καταναλωτές, αν και επιφυλακτικοί να εκφραστούν δημόσια, ανέφεραν μικρές αλλά υπαρκτές μειώσεις σε βασικά είδη πρώτης ανάγκης, όπως γάλα, ζυμαρικά και τυριά, μειώσεις που μπορεί να μην είναι εντυπωσιακές στο μεμονωμένο προϊόν, αλλά γίνονται αισθητές στο συνολικό κόστος.
Ενδεικτικές διαφοροποιήσεις καταγράφηκαν ήδη από τις πρώτες ημέρες και στην τιμή των καυσίμων, ενώ το ρεπορτάζ θα συνεχιστεί και το επόμενο διάστημα, ώστε να αποτυπωθεί αν η μείωση του ΦΠΑ θα παγιωθεί στα ράφια και, κυρίως, στην καθημερινή τσέπη των καταναλωτών.
Δείτε το ρεπορτάζ που ακολουθεί
