No EXCUSE#2 Λόφος art Λόφος art project
Εγκαίνια: Παρασκευή 6 Φεβρουαρίου στις 18,00
Επιμέλεια Polly Hatzimarkou
Επίσης το Σάββατο 7 Φεβρουαρίου στις 18,30 μία εξαιρετική παρουσίαση της επιμελήτριας στον ίδιο χώρο, με θέμα «Τέχνες και Έμφυλες ταυτότητες»
Σας περιμένουμε και τις δύο ημέρες Παρασκευή 6/2 και Σάββατο 7/2
Διάρκεια 6-28/2 Τρίτη-Κυριακή, 18,00-21,00 (Δευτέρα κλειστά)
Βελδενδού 39 Κυψέλη -Αθήνα
Η θηλυκότητα, ως πεδίο μιας ιστορικά ατέρμονης διαπραγμάτευσης για χειραφέτηση και αυτοδιάθεση. Το γυναικείο σώμα, ως ένας κατεξοχήν πολιτικός τόπος όπου εγγράφονται σχέσεις εξουσίας, κοινωνικές νόρμες, έμφυλες ιεραρχίες και πολιτισμικές επιταγές. Ίχνη οδύνης και επιβίωσης, καταπίεσης και σθένους, μαρτυρίας και διαμαρτυρίας. Όλα συμπλέκονται στο No Excuse#2 της Ειρήνης Βαζούκου, η οποία επανέρχεται και επεκτείνει την πολυετή έρευνά της γύρω από τις διαθεματικές διακρίσεις κατά της γυναικείας ταυτότητας -διακρίσεις ταξικές, φυλετικές, ηλικιακές, σεξουαλικού προσανατολισμού, κ.α.
Η καλλιτεχνική της φόρμουλα μετασχηματίζεται δυναμικά ανάλογα με το εννοιολογικό
φορτίο και την αισθητική της αναζήτηση: από την αμεσότητα της ζωγραφικής χειρονομίας
έως την τριδιάστατη υλικότητα των κατασκευών και των εγκαταστάσεων.
Μέσα από αυτή την πολυφωνία μέσων, η Βαζούκου καρφώνει το βλέμμα της στον
πατριαρχικό κανόνα και την αντικειμενοποίηση. Χαρτογραφεί, με συμβολισμούς πολύσημους, την ανατομία των μηχανισμών παραγωγής και ελέγχου της γυναικείας εμπειρίας.
Αποδομώντας τις κυρίαρχες αφηγήσεις για την "ενσωματωμένη" θηλυκότητα,
δημιουργεί έναν χώρο όπου ο θεατής καλείται να αντιμετωπίσει το τραύμα ως πεδίο
συλλογικής ευθύνης. Με το No Excuse #2, η Βαζούκου συμβάλλει δημιουργικά στον
διάλογο για την κοινωνική δικαιοσύνη, καθιστώντας ορατές τις αθέατες πτυχές της
κακοποίησης και της έμφυλης βίας, αφήνοντας ταυτόχρονα το έργο της ανοιχτό σε
πολλαπλές, συχνά λυτρωτικές, αναγνώσεις.
Η σειρά με τα κόκκινα φορέματα, πλεγμένα ή παγιδευμένα σε συρματόπλεγμα, αποτελεί
έναν από τους κεντρικούς άξονες της ongoing ενότητας του έργου της. Το ένδυμα, ιστορικά
φορτισμένο ως φορέας θηλυκότητας, κοινωνικού ρόλου και έμφυλης επιτελεστικότητας,
μετατρέπεται εδώ σε ένα «σώμα χωρίς σώμα». Ένα κενό περίβλημα που φέρει ανεξίτηλα τα
ίχνη της βίας, της απουσίας και των εμπόλεμων βιωμάτων.
Ιδιαίτερη ένταση προσδίδουν τα θραύσματα γυναικείου σώματος, τα οποία εγκιβωτίζει μέσα στον μεταλλικό ιστό. Τα χάλκινα αυτά θραύσματα λειτουργούν ως κοσμικά "τάματα", υπενθυμίζοντας τη σωματική ευαλωτότητα. Ενώ παραδοσιακά το τάμα συνδέεται με την ελπίδα για ίαση μέσω της πίστης, στη Βαζούκου μετατρέπεται σε σύμβολο αναθηματικής πολιτικής, όπου το τραυματισμένο μέλος κατατίθεται ως υλικό τεκμήριο βίας και πράξη αντίστασης στη λήθη.
Το κόκκινο χρώμα λειτουργεί πολυσήμαντα ως σύμβολο ζωτικής ορμής, αίματος, επιθυμίας
και απώλειας, ενώ το συρματόπλεγμα εισβάλλει βίαια στον χώρο του οικείου, ως
μηχανισμός εγκλωβισμού, πειθάρχησης και αποκλεισμού. Στη συνάντηση αυτών των
υλικών, η Βαζούκου συγκροτεί μια εικαστική γλώσσα αντίστασης. Το συρματόπλεγμα, ως
υλικό, τραυματίζει και αποδομεί τη φόρμα, επιχειρώντας να εκμηδενίσει τη γυναικεία,
υπαινικτική παρουσία. Και όμως, το φόρεμα παραμένει όρθιο, μετέωρο αλλά παρόν,
φορτισμένο με μια στιβαρή υλικότητα. Μετατρέπεται σε μνημείο ανθεκτικότητας και
μαρτυρίας, σε μια σιωπηλή αλλά αδιαπραγμάτευτη καταγγελία της έμφυλης βίας και των
δομικών κοινωνικών συνθηκών που την καθιστούν επαναλαμβανόμενη.
Στην ενότητα, παρόντες είναι και οι κόκκινοι σαρκώδεις «κόμποι» που δημιουργούν μια
άμεση οπτική αναφορά στον ομφάλιο λώρο και την έμμηνο ρύση -τη ζωή, τη διαδικασία
της γέννησης, την πανανθρώπινη σύνδεση και την κοσμική δύναμη της γυναίκας-δικτύου.
Πρόκειται για μια ευθεία παραπομπή στο έργο της Vicuña και στους «κόμπους της μήτρας»
(“Quipu Womb”), που συνδέουν τη γυναικεία αναπαραγωγική δύναμη με τις πανάρχαιες
μυθολογίες και παραδόσεις των Άνδεων.
Ο κόμπος σε σχοινιά (το ιθαγενές εργαλείο «λογιστικής» καταγραφής των Ίνκας) ως σημείο μνήμης που αντιστέκεται στην αποικιοκρατική καταστροφή, ως «οπτικό ποίημα» όπου η πράξη της ύφανσης και του δεσίματος γίνεται μια πράξη προστασίας της ζωής απέναντι στην οικολογική και πολιτισμική ισοπέδωση. Η παρουσία των μεταλλικών κρεμαστρών στην έκθεση, είτε υποστηρίζοντας τα κόκκινα φορέματα είτε ως μεμονωμένες σιδερένιες αυτοσχέδιες κρεμάστρες, μας υπενθυμίζουν τις σκοτεινές εποχές για το γυναικείο σώμα. Όταν η μεταλλική κρεμάστρα -μαζί με άλλα αιχμηρά αντικείμενα-, γινόταν «εργαλείο» για παράνομες και αυτοσχέδιες αμβλώσεις, επικίνδυνους τραυματισμούς και θανάτους.
Η κρεμάστρα, ως σύμβολο των αγώνων για το δικαίωμα στην άμβλωση και την αυτοδιάθεση του γυναικείου σώματος ήδη από τα δεκαετίες του ’60 και του ’70. Ως σύμβολο του τί ήταν και τι θα μπορούσε να είναι ξανά. Με σταθερή προσήλωση στη γυναικεία εμπειρία και στις διασταυρούμενες μορφές αποκλεισμού, η Βαζούκου θέτει την τέχνη της σε μια διαρκή κατάσταση εγρήγορσης, όπου το “No Excuse” λειτουργεί ως θέση, ως όριο εκκίνησης και ως ανοιχτή πολιτική συνθήκη. Η γυναικεία εμπειρία αποτυπώνεται με τις αντιφάσεις, τις εντάσεις και τις ρωγμές της, συγκροτώντας έναν εικαστικό λόγο που παραμένει ανοιχτός, ανυπάκουος και ενεργά πολιτικός.
Ο δημόσιος διάλογος επανενεργοποιείται, η μαρτυρία εμπλουτίζεται, η
διαμαρτυρία οξύνεται και φωνάζει: «Είμαστε εδώ και ‘είμαστε οι εγγονές των μαγισσών
που δεν καταφέρατε να κάψετε’».
Πόλυ Χατζημάρκου
ιστορικός τέχνης & ευρωπαϊκού πολιτισμού
ειδ. σύμβουλος πολιτισμού και πολιτιστικής διοίκησης
